پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٤ - حتى بتپرستان خالق جهان را خدا مىدانستند

آمده است كه به جمعيت بت‌پرستان گفت: «آيا چيزى را مى پرستيد كه خود مى تراشيد؟!» و در اين آيه مى‌گويد: «اين كه خداوند هم شما را آفريده و هم بتهايى را كه مى سازيد» بنابراين هيچ‌كدام شايسته پرستش نمى‌باشند بلكه بت‌هاى شما موجوداتى پست‌تر از شما هستند چرا كه ساخته و پرداخته دست شمايند.

البتّه در اين صورت «ما» در جمله «ما تَعْمَلُونَ» موصوله است.

ولى بعضى احتمال داده‌اند يا اصرار دارند كه «ما» را در اينجا مصدريّه بدانند كه در اين صورت مفهوم آيه چنين مى‌شود «خداوند شما و اعمال شما را آفريده است» در حالى كه اين معنا از جهات متعدّدى تناسب ندارد زيرا:

اولًا خداوند در اين آيات كفار را به خاطر بت‌پرستى سرزنش مى‌كند، اگر خدا خالق اعمال آنها است سرزنش براى چيست؟!

ثانياً جمله «ما تَعْمَلُونَ» خود دليل بر اين است كه اعمال آنها مخلوق خود آنها است، بنابراين با آفرينش الهى سازگار نيست.

ثالثاً در آيه قبل، سخن از بت‌هايى است كه با دست خود مى‌تراشيدند، و مناسب اين است كه در اين آيه نيز منظور همان باشد، و الّا ارتباط آيات از هم گسسته مى‌شود، لذا بسيارى از مفسّران مانند زمخشرى در كشّاف و آلوسى در روح المعانى و علّامه طباطبايى در الميزان و جمعى ديگر تفسير اوّل را برگزيده‌اند.

در اينجا سؤالى پيش مى‌آيد كه چگونه ممكن است بت‌ها هم مخلوق خدا باشند، و هم مخلوق انسان‌ها؟! زمخشرى در پاسخ اين سؤال مى‌گويد: مواد آنها