پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٣ - حتى بتپرستان خالق جهان را خدا مىدانستند

بدانند [١] ولى اصرار بر اين معنا ضرورتى ندارد، بلكه با مراجعه به عقل و وجدان هر انسان منصفى به اين حقيقت معترف مى‌گردد، همان‌گونه كه در تفسير روح‌البيان نيز به اين معنا اشاره شده است. [٢] تكيه بر روى مسأله آفرينش، و سپس تسخير، اشاره به دو مسأله خلقت و تدبير است كه همه به فرمان او است، و منظور از تسخير در اين آيه، به قرينه آيات ديگر تسخير، كه در قرآن مجيد وارد شده، به كارگيرى آنها در طريق منافع انسان‌ها است.

تعبير به «فَانّى‌ يُوْفَكُوْنَ» با توجّه به اين‌كه اين جمله از مادّه «افك» (بر وزن فكر) به معناى «بازگرداندن چيزى از مسير اصلى است» ممكن است اشاره به اين باشد كه مسير صحيح و منطقى اين است كه بعد از قبول خالقيّت و تدبّر خداوند در جهان هستى، جز براى او عبادت نكنند، ولى آنها راه را كج كرده و گرفتار طوفان وسوسه‌هاى نفسانى و شياطين مى‌شوند كه همچون پركاهى آنها را از جاده مستقيم به بيراهه پرتاب مى‌كند (توجّه داشته باشيد كه «مؤتفكات» به معناى بادهاى مخالف است).

در پنجمين آيه مخصوصاً روى مخلوق بودن بت‌ها تكيه شده، مى‌فرمايد: «با اين كه خداوند هم شما را آفريده و هم بتهايى را كه مى سازيد!:» «وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ».

اين به خاطر آن است كه در آيه قبل از آن از قول ابراهيم عليه السلام قهرمان توحيد

[١]. فى ظلال القرآن، جلد ٦، صفحه ٤٢٨.

[٢]. روح البيان، جلد ٦، صفحه ٤٨٨.