پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٧ - ١ عالم ذر در روايات اسلامى

انسان‌ها آفريده شده- كسى نمى‌دانست خالق و رازق او كيست؟». [١]

در حالى كه قسمتى ديگر از روايات موافق تفسير اوّل است و مى‌گويد:

فرزندان آدم به صورت ذرّاتى از پشت او خارج شدند، و خداوند اين پيمان را با زبان قال از آنها گرفت، مانند رواياتى كه در تفسير برهان، تحت شماره ٣ و ٤ و ٨ و ١١ و ٢٩ آمده است (تمام اين روايات از زراره از امام باقر عليه السلام نقل شده و همه آنها در حقيقت يك روايت محسوب مى‌شود).

همين معنا در تفسير در المنثور با طرق متعدّد از ابن عباس نقل شده است كه ذكر همه آنها به درازا مى‌كشد و در حقيقت همه مضمون واحدى دارد و در يك حديث خلاصه مى‌شود، آن هم حديثى كه از شخص ابن عباس است نه از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله. همين معنا در كتب ديگر از طرق ديگر نقل شده است.

اشكال مهمّى كه متوجّه اين احاديث مى‌شود اين است كه مخالف ظاهر يا مخالف صريح كتاب الله است، چرا كه اين احاديث همگى مى‌گويد: فرزندان آدم به صورت ذرّاتى از پشت آدم خارج شدند در حالى كه قرآن مى‌فرمايد «از صلب فرزندان آدم، ذريّه آنها را برگرفت»: «مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ».

به علاوه اشكالات متعدّد ديگرى به محتواى اين احاديث وارد مى‌شود كه قبلًا به آن اشاره شد، و در مجموع آنها را در رديف احاديث ضعيف قرار مى‌دهند.

گروه سومى از احاديث مبهم است و با تفسيرهاى مختلف سازگار مى‌باشد، مانند حديثى كه ابوبصير از امام صادق عليه السلام نقل مى‌كند مى‌گويد به امام عرض‌

[١]. تفسير برهان، جلد ٢، صفحه ٤٨، حديث ١٥.