پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦ - رابطه افول و حدوث

هنگام غروب كم نور و كم نورتر مى‌گردد تا از نظر پنهان شوند)

بعضى از فلسفه آيه ٨٨ سوره نمل را نيز اشاره‌اى به برهان حركت مى‌دانند آنجا كه مى‌فرمايد: «وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ»: «كوهها را مى بينى، و آنها را ساكن و بى حركت مى پندارى، در حالى كه مانند ابرها در حركتند؛ اين صنع و آفرينش خداوندى است كه همه چيز را متقن و استوار آفريده؛ به يقين او از كارهايى كه شما انجام مى دهيد آگاه است».

آنها مى‌گويند اين تعبير ناظر به حركت جوهرى است، حركتى كه در ذات و درون اشياء است، حركتى كه نشان مى‌دهد تمام عالم مادّه حادث است و نياز به خالقى دارد (شرح اين سخن در بخش توضيحات به خواست خدا خواهد آمد)

ولى به فرض كه آيه ناظر به مسأله حركت جوهرى باشد اشاره‌اى به استدلال توحيدى، و استفاده از مسأله حركت براى اثبات وجود خدا ندارد (دقّت كنيد).

غالب مفسّران معتقداند كه اين آيه مربوط به اشراط السّاعه است (اشراط الساعه حوادث هولناكى است كه در آستانه قيامت رخ مى‌دهد و مخصوصاً كوه‌ها به حركت در مى‌آيند و متلاشى و بعداً غبار مى‌شوند، همان‌گونه كه در آيات متعدّدى از قرآن مجيد آمده است). [١]

ولى چنانكه در تفسير نمونه گفته‌ايم اين معنا با ظاهر آيه سازگار نيست، چرا كه متلاشى شدن كوه‌ها در آغاز رستاخيز آنچنان هولناك است كه انسان را در وحشت عظيمى فرو مى‌برد در حالى كه آيه مورد بحث مى‌فرمايد: «از حركت‌

[١]. شرح بيشتر اين موضوع را مى‌توانيد در تفسير نمونه، جلد ١٣، صفحه ٣٠٢، ذيل آيه ١٠٥ سوره طه مطالعه فرماييد.