پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٧ - اگر قادر به عبادت خدا نيستيد هجرت كنيد

به هر حال آيه فوق دليل بر لزوم مهاجرت از سرزمين شرك و بت‌پرستى به دارالايمان است، مگر اين‌كه انسان بتواند وضع آن سرزمين را دگرگون سازد.

آيه مورد بحث از آيات سوره «عنكبوت» است كه مفسّران گفته‌اند يازده آيه آغاز آن در مدينه در مورد كسانى كه در مكه بودند و اظهار اسلام مى‌كردند امّا حاضر به هجرت به مدينه نبودند نازل شده، و آيه بعد از آن‌ «كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ» نيز اشاره به همين معنا مى‌كند كه سرانجام همه مى‌ميرند و از وطن و مال و همسر و فرزند جدا مى‌شوند پس گمان نكنيد اگر در محيط آلوده شرك بمانيد هميشه در كنار محبوبتان خواهيد بود. [١]

دهمين آيه تكيه بر نكته تازه ديگرى در اين رابطه دارد، و به همه مؤمنان نويد مى‌دهد كه سرانجام مالك و حاكم سراسر زمين خواهند شد آنچنان كه توحيد تمام جهان را روشن خواهد كرد و هيچ‌كس جز خدا را نخواهند پرستيد، و به اين ترتيب نويد توحيد خالصانه عبادت را به عنوان مژده بزرگ به همه مؤمنان مى‌دهد، مى‌فرمايد: «خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده اند وعده داده است كه به يقين، خلافت روى زمين را به آنان خواهد داد، همان گونه كه به پيشينيان آنها خلافت بخشيد»: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ».

در اين‌كه اين گروه از پيشينيان كه وارث روى زمين شدند و در گذشته مى‌زيستند چه اشخاصّى بودند در ميان مفسّران گفتگو است و مناسب‌تر از همه‌

[١]. روح البيان و روح المعانى و تفسير قرطبى ذيل آيه مورد بحث.