پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٤ - بازپرسى عجيب!

«وَفِي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَابَّةٍ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ»: «و نيز در آفرينش شما و جنبندگانى كه (در سراسر زمين) پراكنده ساخته، نشانه هايى است براى گروهى كه اهل يقينند»: يا شبيه چيزى كه در آيه ٢٠ سوره ذاريات آمده است: «وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ»: «و در زمين آياتى براى جويندگان يقين است».

روشن است اگر آنها يقين پيدا كرده باشند نيازى به آيات ندارند، بنابراين سخن از كسانى است كه يقين ندارند ولى آماده پذيرفتن آن هستند.

جمعى از مفسّران در تفسير اين جمله گفته‌اند: منظور اين است كه آنها هرگز يقين ندارند كه خالق آسمان‌ها و زمين باشند بلكه خدا را خالق مى‌دانند، شبيه چيزى كه در آيه ٢٥ سوره لقمان آمده است: «وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ»: «و هر گاه از آنان سؤال كنى: چه كسى آسمانها و زمين را آفريده است؟ به يقين مى گويند: خداوند يگانه». [١]

ولى اين تفسير بسيار بعيد به نظر مى‌رسد.

و از اين احتمال ضعيف‌تر سخن كسانى است كه مى‌گويند معناى آيه چنين است: «آنها به گفته خود كه مى‌گويند خالق آسمان‌ها و زمين خدا است يقين ندارند» يعنى يقينى كه آنها را به اطاعت و بندگى دعوت كند.

نادرستى اين تفسير از اينجا روشن مى‌شود كه مسأله خالقيّت خداوند نسبت به آسمان‌ها و زمين در اين آيات مطرح نشده، چگونه مى‌تواند اين جمله اشاره به آن باشد. [٢]

[١]. اين تفسير را زمخشرى در كشاف پذيرفته، و فخر رازى و جمعى ديگر از مفسّران آن را به عنوان يك احتمال ذكر كرده‌اند.

[٢]. اين تعبير كه «اگر از آنها سؤال كنى كه خالق آسمان‌ها و زمين كيست مى‌گويند خدا است»: «وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّا يُؤْفَكُونَ‌» در سوره‌هاى عنكبوت ٦١، زمر ٣٨، زخرف ٩، و نيز زخرف ٨٧ و لقمان ٢٥ آمده است.