پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٨ - پيمان عالم ذر

از «ذَرْأ» (بر وزن زرع) به معناى خلقت و آفرينش است.

بنابراين نبايد اين مطلب را مسلّم دانست كه ريشه اصلى ذريّه، همان ذر به معناى اجزاى كوچك است. (دقّت كنيد)

٤. اين سؤال و جواب در ميان گروهى از انسانها و خداوند بوسيله پيامبران به زبان قال واقع شده، زيرا گروهى از انسانها بعد از تولّد و كمال عقل دلائل توحيد و يكتاپرستى را به وسيله انبيا شنيدند، و به آن پاسخ مثبت دادند و بَلى‌ گفتند.

و اگر گفته شود كه ذرّيّه از مادّه ذر به معناى اجزاى بسيار كوچك است و با اين معنا سازگار نيست، طرفداران اين قول چنين پاسخ مى‌گويند كه يكى از معانى مشهور ذريّه فرزندان است، خواه كوچك و صغير باشند يا بزرگ و كبير، و اطلاق ذريّه بر انسانهاى عاقل و بالغ در قرآن مجيد كم نيست.

اين تفسير را مرحوم سيّد مرتضى به عنوان احتمال ديگرى در توضيح آيه فوق در بعضى از كلمات خويش ذكر كرده است، ابوالفتوح رازى نيز اين تفسير را به عنوان يك احتمال در تفسير خود آورده است، در تفسير فخررازى نيز ذيل آيه مورد بحث به آن اشاره شده است. [١]

٥. اين سؤال و جواب، با همه انسانها، منتهى با زبان حال، صورت گرفته، آن هم بعد از بلوغ و كمال و عقل، زيرا هر انسانى بعد از رسيدن به كمال عقل و ملاحظه آيات صنع پروردگار در آفاق و انفس، به يكتايى او با زبان حال اعتراف مى‌كند، گويى خداوند با ارائه اين آيات، از آنها سؤال مى‌كند: « «أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ»؛ (من پروردگار شما نيستم) و آنها با زبان حال مى‌گويند: «بَلَى» و گفتگو با زبان‌

[١]. تفسير ابوالفتوح رازى، جلد ٥، صفحه ٣٢٦.