پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨١ - توضيح برهان علّيّت

توضيح برهان علّيّت:

اكنون با روشن شدن اين مقدّمات به اصل برهان علّيّت باز مى‌گرديم.

برهان علّت و معلول در حقيقت بر دو پايه استوار است:

١. جهانى كه ما در آن زندگى مى‌كنيم حادث و ممكن الوجود است.

٢. هر موجود حادث و ممكن الوجود بايد منتهى به واجب الوجود گردد، و يا به عبارت ديگر وجودهاى وابسته بايد سرانجام به يك وجود مستقل منتهى شوند.

درباره مقدّمه اوّل يعنى حادث بودن جهان سابقاً به قدر كافى سخن گفته‌ايم، حال بايد به سراغ اثبات مقدّمه دوم رويم:

اين مطلب چنان روشن است كه حتى مادّيين و منكران وجود خدا نيز آن را پذيرفته‌اند، منتها آنها مى‌گويند: مادّه يك وجود ازلى و ابدى و مستقل با لذات است، هر چند اين سخن با توجّه به دلايلى كه ثابت مى‌كند مادّه نمى‌تواند ازلى و ابدى باشد، و قبلًا نيز به آن اشاره كرده‌ايم، باطل است.

براى توضيح اين مقدّمه چيزى بهتر از اين نيست كه بگوييم: با قبول حادث بودن جهان ما يكى از پنج راه را در پيش داريم كه ششمى ندارد:

يا بايد جهان بدون علّت موجود شده باشد:

يا خودش علّت خويش باشد.

يا معلولش علّت آن باشد.

يا اين جهان معلول علّتى است و آن نيز به نوبه خود معلول علّت ديگرى، و به همين ترتيب تا بى‌نهايت پيش مى‌رود.