پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٥ - اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم!

نيازمندان خواهد بود، و به اين ترتيب «صمد» مى‌تواند اشاره اجمالى به تمام صفات ثبوتيه و سلبيه پروردگار باشد و شايد به همين دليل است كه در روايات اسلامى معانى زيادى براى صمد ذكر شده است كه هر كدام به يكى از صفات پروردگار اشاره مى‌كند. [١]

به هر حال، رابطه اين آيه با آيه قبل كه سخن از وحدانيّت خدا مى‌گويد پوشيده نيست، زيرا لازمه واجب الوجود و بى‌نياز بودن و نياز همه موجودات به او، اين است كه يكتا و يگانه باشد.

آيه بعد از آن نيز تأكيد ديگرى بر حقيقت توحيد است، چرا كه عقيده نصارى در مورد خدايان سه گانه، خداى پدر و پسر و واسطه ميان اين دو، را رد مى‌كند، و نيز اعتقاد يهود را كه عزير را فرزند او مى‌دانستند باطل مى‌شمرد و همچنين بر عقيده مشركان عرب كه فرشتگان را دختران خدا مى‌پنداشتند خط بطلان مى‌كشد، آرى براى نفى همه اينها و مانند آن مى‌فرمايد: « (هرگز) نزاد، و زاده نشد»: «لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ».

مسلّماً وجودى كه داراى فرزند، يا پدر است، حتماً شبيه و مانند دارد زيرا شباهت پدر و فرزند قابل انكار نيست، بنابراين نمى‌تواند يگانه و بى‌نظير باشد.

ولذا به دنبال آن مى‌افزايد: «و براى او هيچ گاه شبيه و مانندى نبوده است»:

«وَلَمْ يَكُنْ لَّهُ كُفُواً أَحَدٌ».

به اين ترتيب، هر سه آيه اين سوره تأكيد بر مسأله يگانگى ذات پاك پروردگار، و وحدانيّت و عدم وجود شبيه و نظير براى او است، و يا به تعبير

[١]. در تفسير نمونه، جلد ٢٧، صفحه ٤٣٧، به بعد بحث مشروح‌ترى در زمينه تفسير «صمد» آمده است.