پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٣ - اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم!

را نخست مى‌فرمايد: «بگو او خداوند يكتا و يگانه است»: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ».

اين تعبير نشان مى‌دهد كه سؤالات مختلفى از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله درباره معبودى كه به سوى آن دعوت مى‌كند از ناحيه افراد مختلف شده بود، و او مأمور شد كه در پاسخ همه آنها حقيقت توحيد را با اين جمله‌هاى كوتاه و پرمعنا بازگو كند.

«احَدْ» در اصل وَحَدْ بوده، از مادّه وحدت كه واو آن به همزه مبدّل گشته، و به همين دليل بسيارى «احد» و «واحد» را به يك معنا مى‌دانند، و در بعضى از روايات نيز به اين معنا اشاره شده، كه هر دو اشاره به آن ذات بى‌مانند است. [١]

ولى بعضى ميان «احد» و «واحد» فرق گذاشته‌اند.

گاه گفته‌اند: «احد» از صفات مخصوص خدا است، زيرا اين واژه به انسان يا غير او اطلاق نمى‌شود، در حالى كه واحد چنين نيست.

گاه گفته‌اند: واحد در اثبات و نفى هر دو به كار مى‌رود، ولى «احد» تنها در نفى استعمال مى‌شود.

گاه گفته‌اند احد اشاره به وحدت ذات است و واحد اشاره به وحدت صفات.

گاه گفته‌اند: احد به ذاتى اطلاق مى‌شود كه قبول كثرت نمى‌كند، نه در خارج و نه در ذهن، و لذا قابل شماره نيست، به خلاف واحد كه براى آن دوم و سوم تصوّر مى‌شود.

گاه گفته شد: «احد» اشاره به بساطت ذات خداوند و نفى هرگونه اجزا است در حالى كه واحد اشاره به يگانگى ذات او در برابر مثل و مانند مى‌كند.

[١]. بحارالانوار، جلد ٣، صفحه ٢٢٢.