سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢١٣ - نقش تربيتي ترس از خدا

از زير [درختان] آنها جوي‌ها روان‌ است، در آنها جاويدانند و نيز جوي‌ها خوش و پاکيزه در بهشت‌هاي پاينده، و خشنودي خدا از همه برتر و بزرگ‌تر است. اين است رستگاري و کاميابي بزرگ».

البته در برخي از رفتارها، تنها اميد به پاداشْ محرک است، چون عقوبتي براي ترک آنها در نظر گرفته نشده است. در اين رفتار، اميد به پاداش که مطلوب انسان است تأثير مستقيمي در انجام آنها دارد و دراين‌ميان، ترس از محروميت از آن پاداش نيز به‌صورت غيرمستقيم محرک انسان مي‌گردد. براي خداباوران و معتقدان به جهان آخرت، ترس از سختي‌هاي شب اول قبر و عذاب جهنم محرک اصلي انجام تکاليف و وظايف است و لکن کساني که به عالي‌ترين مدارج معرفت دست يافته‌اند، بزرگ‌ترين و جان‌فزاترين نگراني‌‌شان حرمان از توجه و عنايت خداوند است و اين حرمان عذاب بزرگي است که اغلب انسان‌ها از آن غافل‌اند و تنها آن راه‌يافتگان به معرفت ناب توحيدي که قدر و ارزش جوار معبود را مي‌شناسند، به آن واقف‌اند و باور دارند که حرمان از گفت‌وگوي معبود، چنان سنگين و گران است که عذاب گرفتار شدن به آتش جهنم در برابر آن ناچيز مي‌نمايد.

درباره تأثير مشاهده نظام حکيمانه حاکم بر عالم و ارتباط آن با نظام تشريع و نقش آن در برانگيختن ترس از عقوبت مخالفت با تکاليف الاهي و مخالفت با مقررات تشريعي خداوند مي‌فرمايد:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ * الَّذِينَ يَذْکرُونَ اللّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَکرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَک فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ؛[١] «همانا در آفرينش آسمان‌ها و زمين و در پي يکديگر آمدن شب و روز