سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧٨ - ١ قساوت قلب

«قاسي» مي‌نامند و بر اين اساس، به دل‌هاي خالي از محبت، مهر و احساسات پاک و نيز تهي از ادراکات سالم که در برابر نور حق و هدايت انعطاف‌ناپذيرند و نرم و تسليم نمي‌گردند و نور هدايت در آنها نفوذ نمي‌کند، «قلب‌هاي قاسيه» يا قساوتمند گفته مي‌شود و در فارسي از آنها به «سنگ‌دل» تعبير مي‌گردد.

يکي از عوامل قساوت قلبْ جهل و غفلت است و ازاين‌رو، قرآن مردم را به سير در آفاق و مطالعه تاريخ و عبرت‌هاي امت‌هاي پيشين فرامي‌خواند تا بدين وسيله زمينه تعقل و درک بهتر در آنها فراهم آيد. قرآن مي‌فرمايد: أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَکونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا...؛[١] «آيا در زمين به گردش و تماشا نرفتند تا دل‌هايي داشته باشند که با آن [به هشياري پند را] دريابند يا گوش‌هايي که با آن [اندرز را] بشنوند؟»

در آيه ديگر، خداوند درباره کساني که دل دارند اما به تفقه و تعقل نمي‌پردازند و قلب و دل را از کارکرد اصلي‌اش که تعقل و تفکر و دريافت معارف اصيل و حقايق است محروم مي‌سازند مي‌فرمايد:

وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِک کالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَـئِک هُمُ الْغَافِلُونَ؛[٢] «و هر آينه بسياري از پريان و آدميان را براي دوزخ بيافريديم [سرانجامشان به دوزخ مي‌رسد، زيرا] دل‌هايي دارند که به آن [حق را] درنمي‌يابند و چشم‌هايي دارند که به آن [حق را] نمي‌بينند و گوش‌هايي دارند که به آن [حق را] نمي‌شنوند. اينان بسان چارپايان‌اند، بلکه گمراه‌ترند؛ آنان همان غافلانند».