سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٦ - نقد نظر برخي از روان شناسان

غم، فطري است و طبيعت انسان ايجاب مي‌کند که در شرايط خاصي غمگين گردد و اين دو حالت در جاي خود و با رعايت اعتدالْ مفيد و ثمربخش مي‌باشند. و تعيين موارد صحيح و حدّ اعتدال آنها در مواردي با دليل عقلي مشخص مي‌گردد. البته حوزه تشخيص عقل محدود است و عقل به‌طور کامل نمي‌تواند انسان را به همه مواردي که اعمال حالات رواني صحيح و بجاست راهنمايي کند و گاهي عقل در تشخيص مصاديق صحيح آن حالات دچار ابهام و اشتباه مي‌شود. البته براي متدينان، بهترين راه براي تشخيص درست آموزه‌ها و دستورات ديني است و آنان با مراجعه به آن تعاليم سعادت‌بخش، درمي‌يابند که دين در چه مواردي شادي را مفيد و لازم مي‌داند و در چه مواردي حزن و اندوه را. در چه مواردي ما را به تقويت حالت خوف و خشيت، و يا رجا و اميد دعوت مي‌کند.

نقد نظر برخي از روان‌شناسان

گفته شد که همه حالات، احساسات و عواطف و از جمله حالت خوف براي انسان مفيد و لازم است، چنان‌که در جاي خود اميدْ مفيد و لازم است. اما در مقابل اين رويکرد، امروزه در مباحث روان‌شناسي به‌طور مطلق، اميد مطلوب و مفيد و رمز موفقيت، سعادت و پيشرفت و عامل اصلي تداوم حيات معرفي مي‌شود و در مقابل، از ترس نکوهش مي‌شود. تا آنجا که برخي از ناآگاهان به دروغ به امير مؤمنان(عليه السلام) نسبت داده‌اند که آن حضرت فرموده است که «ترس از بزرگ‌ترين گناهان است.» از نظر اسلام و عقل،‌ هم غلبه ترس بر انسان به‌گونه‌اي که اعتمادبه‌نفس و توکل را از انسان بازستاند مردود و مذموم است و هم نفي و رد مطلق ترس، و اسلام حفظ تعادل و بروز به‌جاي اين حالت رواني را توصيه مي‌کند.

اگر نيک بنگريم درمي‌يابيم که هيچ انسان عاقلي خالي از ترس و اميد نيست و همه