سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧١ - گونه هاي تصرفات شيطان در انسان

به‌هرروي، شيطان از هواهاي نفساني که نقطه ضعف انسان است سوءاستفاده مي‌کند و با زيبا جلوه دادن گناهان و مفاسد، انسان را به‌طرف آنها سوق مي‌دهد و کار انسان را به جايي مي‌رساند که با همه وجودْ تسليم وسوسه‌هاي شيطاني مي‌گردد و عنان اختيار خويش را به دست شيطان مي‌سپارد و به هرکجا و هر سو که شيطان بخواهد او را مي‌برد.

در فراز دوم مناجات که به بهانه آن مباحثي را طرح کرديم، امام سجاد(عليه السلام) مي‌فرمايند:

إِلهى‏ اَشْکو اِلَيْک عَدُوّاً يُضِلُّنى‏، وَشَيْطاناً يُغْوينى‏، قَدْ مَلَأَ بِالْوَسْواسِ صَدْرى‏، وَاَحاطَتْ هَواجِسُهُ بِقَلْبى‏، يُعاضِدُ لِىَ الْهَوى‏، وَيُزَيِّنُ لى‏ حُبَّ الدُّنْيا، وَيَحُولُ بَيْنى‏ وَبَيْنَ الطَّاعَه وَالزُّلْفى‏؛ «خدايا، به تو شکايت مي‌کنم از دشمني که گمراهم مي‌کند و شيطاني که فريبم مي‌دهد و از وسوسه‌هايش سينه‌ام را پر ساخته است و اوهام و خيالات باطلش قلبم را احاطه کرده است. هوا و هوس مرا دستيار است و دوستي دنيا را در نظرم مي‌آرايد و ميان من و طاعت و مقام قرب تو جدايي مي‌افکند».

انسان همواره با دو دشمن خطرناک روبه‌روست: يکي نفس امّاره که دشمن دروني است، و ديگري شيطان که دشمن بيروني است. درباره شدت دشمنيِ نفس امّاره، رسول خدا(صلي الله عليه و آله) در سخن هشدارگونه خود فرمودند: أعدى عدوِّک نَفْسُک التي بَيْنَ جَنْبَيْک؛[١] «بدترين دشمنان تو نفسي است که بين دو پهلوي تو قرار گرفته است».

اما درباره دشمني‌هاي شيطان در حق انسان، يکي از لطف‌هاي بزرگ قرآن در حق ما اين است که به‌صورت‌‌هاي گوناگون دشمني‌هاي شيطان را گوشزد مي‌کند و به ما هشدار مي‌دهد که در دام اين دشمن خطرناک که فرجامي اندوه‌بار و حسرت‌‌آلود براي