سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩٩ - بهره مندي از نعمت ها و واکنش هاي رواني و رفتاري انسان

لِلشُّهْرَه فَلْيَضَعْ خَدَّهُ عَلَى قَرَبُوسِهِ، وَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَلْيَضَعْ خَدَّهُ عَلَى کفِّهِ ثُمَّ لْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَى مَا أَنْعَمَ عَلَيْهِ؛[١] «هرگاه يکي از شما نعمت خداوند را به ياد آورد، بايد براي شکرگزاري از خدا چهره روي خاک نهد و اگر سوار است بايد پياده شود و چهره روي خاک گذارد و اگر از بيم شهرت نتواند پياده شود چهره روي کوهه زين گذارد، و اگر نتواند چهره بر کف دست گذارد. سپس خدا را بر نعمتي که به او داده حمد کند».

بر اساس اين روايت، علاوه بر شکر زباني در قبال نعمت‌هاي خدا، ادب شرعي و ادب عبوديت ايجاب مي‌کند که وقتي انسان به ياد نعمت خدا مي‌افتد، به خاک افتد و صورت خود را بر خاک بگذارد.

گذشته از آنچه گفته شد و فراتر از آن، يکي از نمودها و مظاهر برجسته شکرگزاري از خداوند اين است که انسان از نعمت خدا استفاده شايسته ببرد و آن نعمت را در مسيري که مطلوب و مورد رضايت خداوند است به کار گيرد. وقتي انسان مي‌نگرد که خداوند نعمتي را در اختيار او نهاده که استفاده به‌جا و شايسته از آن، نتايج هميشگي و دايمي در پي دارد، عقل سليم حکم مي‌کند که از آن نعمتْ استفاده صحيح و مطلوبْ صورت پذيرد و مورد سوءاستفاده قرار نگيرد، تا در نتيجه ضرر و خسارتي متوجه انسان نگردد. وقتي دوستي چيزي را در اختيار ما مي‌نهد، در درجه اول انتظار دارد که از آن سوء‌استفاده نکنيم و در درجه دوم انتظار دارد که به‌گونه‌اي از آن استفاده کند که نفعي نيز عايد او شود. مثلاً وقتي کسي لباس زيبايي به ما هديه مي‌دهد انتظار دارد که ما آن را بپوشيم تا او ببيند و لذت ببرد، يا وقتي انگشتري به ما هديه مي‌دهد، توقع دارد که از آن استفاده کنيم. طبيعي است که خداوند در قبال نعمتي که به ما داده، به دنبال نفع و لذتي نيست، چون او غني و بي‌نياز است. پس او از ما مي‌خواهد که از نعمتش