سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٨ - فرآيند توبه

ارزش و نقش توبه داشته باشد و در درجه دوم اين علم و توجه را در خود زنده نگه دارد و نگذارد فراموش شود. البته بايد توجه داشت که باورداشت زيان و ضرر بعضي از کارها به‌راحتي حاصل مي‌گردد: به‌عنوان نمونه، با توجه به زيان‌هايي که پزشکان براي سيگار برشمرده‌اند و کراراً از راه‌هاي گوناگون، نظير راديو و تلويزيون به گوش ما مي‌رسد، اغلب به مضر بودن سيگار اذعان دارند. اما ضرر گناهان و لااقل برخي از گناهان بر همگان روشن نيست و به‌خصوص با توجه به لذتي که در گناه است و با توجه به محسوس نبودن زيان گناه در برخي موارد، انسان به‌راحتي زيان آن را باور نمي‌کند. اين باور و شناخت با مطالعه در آيات و روايات و با دلايل عقلي حاصل مي‌گردد. پس در گام اول توبه، بايد ضرر گناه و فايده توبه بر انسان روشن ‌گردد و بدون چنين باوري اراده جدي بر توبه در انسان پديد نمي‌آيد.

برخي چون مرحوم فيض کاشاني(رضوان الله عليه) علم به ضرر گناه را جزو توبه به شمار آورده است و معتقد است که توبه از علم و حالت تألم و پشيماني و انجام آنچه انسان دراين‌ارتباط باور دارد تشکيل يافته است. اما علم عبارت است از شناخت بزرگي زيان گناهان و شناخت اينکه گناهان حجاب بين بنده و معبود مي‌گردند. وقتي انسان به اين معرفت رسيد و به زيان گناهان يقين پيدا کرد، در دل اندوهگين مي‌گردد و پس از سيطره پشيماني از گناه بر دل، تصميم مي‌گيرد و اراده مي‌کند که اکنون خود را به گناه آلوده نسازد و ملتزم مي‌گردد در آينده و تا پايان عمر نيز گناه نکند و به تلافي و جبران گناهاني که در گذشته از او صادر شده‌اند اقدام مي‌ورزد.[١] به‌هر‌روي، چه ما علم و تألم و پشيماني از کردار زشت را جزو توبه حساب آوريم و چه آنها را از مقدمات توبه بدانيم و توبه را تصميم بر ترک گناه و جبران گناهان گذشته و عزم بر