سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٥ - حالات فطري و طبيعي قلب در قرآن

روان‌ شود و برخي از آنها بشکافد و آب از آن بيرون آيد، و برخي از آنها از بيم خدا [از کوه] فرو ريزد، و خدا از آنچه مي‌کنيد غافل نيست».

از جمله حالات و خواص طبيعي و فطري قلب، تسليم در برابر دليل و حجت قطعي و اطمينان و يقين بدان است. کساني که قلبشان سالم است و از آفات اجتماعي و اخلاقي و وسوسه‌هاي شيطاني پاک است، در برابر دلايل قطعي و محکم خيلي زود تسليم مي‌شوند و بدان‌ها گردن مي‌نهند. اما کساني که دلشان مريض است و با وسوسه‌هاي شيطاني آلوده شده در برابر دلايل محکم و قطعي هم تسليم نمي‌گردند و حتي اگر برهاني که نتيجه‌اي بديهي و خدشه‌ناپذير دارد اقامه گردد نمي‌پذيرند و در حالت‌ تردد و دودلي باقي مي‌مانند و به تعبير قرآن «ريب» و شک از دلشان برطرف نمي‌گردد:

إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُک الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ؛[١] «همانا کساني از تو رخصت مي‌خواهند که به خدا و روز واپسين ايمان ندارند و دل‌هايشان به شک آلوده است، پس در شک خويش دو‌دل و سرگردان‌اند».

انسان‌هايي که شيطانْ دلشان را به وسواس مبتلا کرده است به هيچ‌کس و هيچ‌چيز اعتماد ندارند و پيوسته در حالت دودلي و اضطراب به سر مي‌برند و دلشان سکونت و آرامش نمي‌يابد. از جمله وسوسه‌هاي شيطاني وسواسي است که برخي متدينان در مقام عمل به احکام دين و از جمله احکام طهارات و نجاساتْ مبتلا مي‌گردند و براي تطهير بدن با وجود آنکه همه فقها گفته‌اند حداکثر با دو مرتبه شستن تطهير مي‌گردد، گاهي فرد وسواسي صد بار محل نجاست را مي‌شويد و باز مي‌گويد پاک نشد و هر قدر دست خود را در آب کر فرو برد باز مطمئن نمي‌گردد که پاک شده! در دوراني که ما در مدرسه به سر مي‌برديم، شخص فاضلي گرفتار وسواس بود و او به هنگام نماز صبح از