سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٥٧ - بازکاوي ماهيت شيطان و ابليس

گفتار يازدهم

(نبرد دشوار و پيوسته انسان با شيطان)

بازکاوي ماهيت شيطان و ابليس

محور فراز دوم از مناجات شکايت‌کنندگان، شکايت از شيطان است و ما قبل از بررسي سخنان امام سجاد(عليه السلام) در اين فراز، مروري خواهيم داشت بر ماهيت و رفتار شيطان. «شيطان» مفهوم وصفي دارد و بر هر عامل شري اطلاق مي‌گردد و به‌صورت عام، هر موجودي که مبدأ شرارت است، شيطان به‌حساب مي‌آيد. بر اين اساس، لفظ شيطان هم بر شيطان مشخص (ابليس) اطلاق مي‌گردد و هم بر غير او. در قرآن شواهد فراواني بر اطلاق لفظ شيطان بر غير ابليس وجود دارد؛ از جمله در برخي از آيات، شيطان بر انسان‌هايي اطلاق مي‌گردد که به دشمني با پيامبران الاهي مي‌پردازند:

وَکذَلِک جَعَلْنَا لِکلِّ نِبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاء رَبُّک مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ؛[١] «و همچنين هر پيامبري را [مانند تو] دشمني از شيطان‌هاي آدمي و پري قرار داديم که برخي‌شان به برخي ديگر