سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٤٢ - بازشناسي نفس امّاره

١. نفساً بالسوء اماره؛ نفس به بدي امر مي‌کند: وقتي انسان عنان اختيارش را به نفس بسپارد طبيعي است که نفسْ بناي طغيان و سرکشي مي‌نهد و پيوسته انسان را به خطا و بدي و سرپيچي از دستورات الاهي وامي‌دارد و در نتيجه اين دشمن خطرناک و سرسخت فرجامي شوم را براي انسان رقم مي‌زند. امير مؤمنان(عليه السلام) درباره دشمني نفس امّاره در حق انسان و چگونگي تسلط آن بر دل انسان مي‌فرمايند:

النّفسُ الأَماره الْمُسَوَّلَه تَتَمَلُّقَ تَمَلّقُ الْمُنافِقِ وَتَتَصَنَّعُ بِشيمَه الصَّديقِ الْمُوافِقِ، حتّى إذا خَدَعَتْ وتَمَکنَتْ تَسَلّطَتْ تَسَلُّطَ الْعَدُوِّ، وتَحَکمَتْ تَحَکمَ الْعُتُوِّ، وأورَدَتْ مَوارِدَ السُّوء؛(عليه السلام) «نفس امّاره آرايش‌دهنده [گناه] مانند يک منافق به تملق و چاپلوسي مي‌پردازد و چهره دوست همراه به خود مي‌گيرد، تا آنکه انسان را فريب ‌دهد و در خانه دل او جاي گزيند. آن‌گاه مانند يک دشمن بر وي مسلط مي‌گردد و به زورگويي مي‌پردازد، و در نهايتْ انسان را به جايگاه‌هاي بدي وارد مي‌سازد».

٢. والي الخطيئه مبادره؛ به‌سوي گناه پيشي و سبقت مي‌گيرد. عقل و فطرت پاک انساني با توحيد و احکام شرع و حرکت در مسير راستي و درستي هماهنگ است و ازاين‌روي اگر کسي عقل سليم و فطرت را بر وجود خويش حاکم و مسلط سازد، در مسير سعادت و نيک‌بختي و نيل به تعالي و کمالات برين گام مي‌نهد. اما در مقابل، طبيعت و جنبه حيواني وجود انسان گرايش به آلودگي‌ها و بدي‌ها دارد و ازاين‌روي، کسي که کاملاً در حصار نفسانيات و خواسته‌هاي حيواني گرفتار شده نمي‌تواند مطابق با شرع عمل کند و به کنترل و تعديل خواسته‌هاي طبيعت حيواني خود بپردازد و در نتيجه، موانعي که بر سر راه ارضاء تمايلات نفساني وجود دارد را کنار مي‌نهد و شتابان به‌سوي رسيدن به خواسته‌ها و آرزوهاي نفساني حرکت مي‌کند. امير مؤمنان(عليه السلام)