سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٦٨ - حکمت آفرينش شيطان

گرچه هواهاي نفساني که انسان را به تمايلات و اميال دعوت مي‌کند خود عامل امتحان انسان است که با موافقت با آنها انسان درصدد دامن زدن به شهوات و خواسته‌هاي نفس و بازماندن از تعالي و کمال برمي‌آيد و در مقابل، در صورت مخالفت با آن هواها و عمل به مقتضاي عقل و فطرتْ زمينه تعالي و شکوفايي استعدادهاي ملکوتي و معنوي خود را فراهم مي‌آورد. اما در بسياري از موارد، هر دو عامل از هر دو سو، ضعيف هستند و براي اينکه زمينه امتحان عميق‌تر و قوي‌تر گردد، نيازمند تحريک و تقويت مي‌باشند و دراين‌بين شيطان نقش تقويت و تحريک هواهاي نفساني را ايفا مي‌کند.

بر اساس وسوسه و تحريک شيطان است که کراراً خواسته‌هايي در درون ما شکل مي‌گيرند و رفتارهايي از ما سر مي‌زنند که تعجبمان را برمي‌انگيزانند. مثلاً انسان تصور مي‌کند که فلان غذاي حرام لذتش بيشتر از غذاي حلال است و وقتي آن را مصرف کرد، درمي‌يابد که گرفتار توهم شده و آن غذا فاقد لذتي بود که تصور مي‌کرد. اما در کمال شگفتي بار دوم نيز با اين توهم که آن غذا لذت‌بخش‌تر است بدان تمايل مي‌يابد و چندين بار اين وضعيت تکرار مي‌گردد و هر بار انسان متوجه مي‌شود که به خطا رفته است و مجدداً وسوسه شيطان باعث مي‌گردد که خطاي پيشين را تکرار کند و وقوف بر تجربه‌هاي ناموفق سودي به حال او نمي‌بخشد. يا اينکه انسان تصور مي‌کند که نگاه کردن به نامحرم لذت‌بخش است و لذت فوق‌العاده‌اي دارد، اما پس از آنکه نگاهش به نامحرم جلب گرديد و پس از تأمل و تفکر درمي‌يابد که آن رفتار چندان هم لذت‌بخش نبود. بااين‌وجود روز ديگر در پي آن برمي‌آيد که به نامحرم نگاه کند و به آن لذت موهوم دست‌ يابد. به‌هرروي، انسان از تکرار رفتار‌هاي ناصواب و غيرمفيد تعجب مي‌کند که چرا پيوسته فريب مي‌خورد و مجدداً به کاري که بر بي‌ثمر و ناصواب بودنش واقف گرديده بود دست ‌مي‌يازد. قرآن عامل فريب خوردن‌هاي مکرر را شيطان معرفي