سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٧٩ - د) خشيت و ترس از خدا
و از جمله در اين مناجات به کار رفته است و به نظر ميرسد که هيبت همان حالتي است که در قرآن «خشيت» ناميده شده است و خداوند در تبيين اين حالت در فرشتگان که به درک بلنداي عظمت الاهي پي بردهاند ميفرمايد: يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلا يَشْفَعُونَ إِلاّ لِمَنِ ارْتَضَى وَهُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ؛[١] «آنچه را پيش روي آنهاست و آنچه را پشت سر نهادهاند [کارهايي را که کردهاند و خواهند کرد] ميداند و جز براي کساني که او بپسندد و خشنود باشد شفاعت نميکنند واز ترس او بيمناکاند».
پس پيشگامان طريق قرب الاهي چون به درک مقام عظمت بينهايت الاهي نايل گشتهاند، در برابر عظمت الاهي حالت خشيت دارند و احساس حقارت ميکنند. اگر انسان عظمت نامتناهي خداوند را درک کند و از سوي ديگر، به حقارت و کوچکي خود پي ببرد، حالت انفعال و خشيت در او پديد ميآيد و اگر ما در برابر خداوند چنين حالتي نداريم، ازآنروست که دو طرف معادله و يا يکي از دو طرف آن را درک نکردهايم: يا به عظمت خداوند واقف نگشتهايم و يا به عظمت خداوند پي بردهايم اما به حقارت و کوچکي خود توجه نيافتهايم. گاهي در برابر قدرتهاي ظاهري احساس حقارت ميکنيم، غافل از آنکه همه آن قدرتها برگرفته از قدرت لايزال و نامحدود الاهي هستند. اگر ما معادله مزبور بهخصوص طرف مربوط به خود، يعني ضعف و حقارت خويش را به خوبي ادراک کنيم و دريابيم که همه قدرتها ناشي از قدرت خداست، حالت هيبت و خشيت در ما پديد ميآيد. چنانکه اين حالت در حضرات معصومين(عليهم السلام) که به عاليترين مرتبه معرفت الاهي نايل گشته بودند بسيار شديد و قوي بود، تا آنجا که آنان گاهي بر اثر مشاهده عظمت بينهايت الاهي و فقر ذاتي خود، روي زمين ميافتادند و حالتي شبيه بيهوشي به آنان دست ميداد و آنقدر اين حالت به طول ميانجاميد که اطرافيان ميپنداشتند که از دنيا رفتهاند.
[١] انبياء (٢١)، ٢٨.