سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٦ - گفتار سوم

خود و رفتار آنان را رفتار خود مي‌داند و با اينکه خود معصوم است، از جانب پيروان خويش، اما با زبان خود توبه و استغفار مي‌کند.

ارزيابي پاسخ سوم

بررسي دعاها و مناجات‌ها حاکي از آن است که به‌صورت جدي و واقعي حالت توبه، استغفار و احساس کوتاهي و قصور در پيشوايان معصوم(عليهم السلام) وجود داشته است و باوجود‌آن حالات واقعي و جدي با تعابير حاکي از قصور و تقصير و با قسم و التماس به درگاه خداوند درخواست عفو و بخشش دارند. و کسي که خود را مسئول ديگران مي‌داند و از جانب آنان عذرخواهي مي‌کند، بعيد است چنين حالات و تعابيري را از خود بروز ‌دهد.

پاسخ چهارم

انسان داراي مراتب وجودي است و کساني که به مراتب عالي کمال و قرب الاهي رسيده‌اند، مراتب وجودي‌شان افزون‌تر و شديدتر هست و متناسب با هر مرتبه وجودي، خواسته‌ها، نيازها و اقتضائاتي در انسان تحقق مي‌يابد. يکي از مراتب وجودي انسان، مرتبه حيواني است و متناسب با اين مرتبه نيازهايي چون تغذيه و ميل به غذا در انسان پديد مي‌آيد. اين نياز از بدو تولد در انسان به وجود مي‌آيد، اما برخي از نيازهاي حيواني در آغاز زندگي و دوران کودکي قابل درک نيستند و پس از آنکه انسان مراحلي از رشد را پشت سر گذاشت، در انسان پديد مي‌آيند. مثل شهوت جنسي که در راستاي نياز به بقاي نوع و توليد مثل شکل مي‌گيرد، و وقتي انسان به بلوغ جنسي رسيد اين نياز در او رخ مي‌نماياند. طبيعي است که همه انسان‌ها و حتي پيامبران ازآن‌جهت که انسان‌اند، بهره‌مند از نيازهاي حيواني و نباتي و اقتضائات آنها هستند و اين نيازها در بخشي از مرتبه وجود آنها ظهور و بروز پيدا مي‌کند.