سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩٣ - تفاوت مراتب شکرگزاري بندگان از خداوند

است که خداوند نيز به او کمک کرده، مرتبه شکرگزاري‌اش فروتر از شکرگزاري کسي است که نقش و تأثير اصلي را از آن خدا مي­داند و براي خود نقشي مستقل قائل نيست. برخي نيز که در حضيض انحطاط قرار گرفته‌اند و منکر تأثير و نقش­آفريني خداوند هستند و آنچه را به دست آورده‌اند صرفاً ناشي از تلاش، هوش و تدبير خود مي‌دانند؛ چنان‌که خداوند درباره قارون نقل مي‌کند که گفت:

قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِندِي أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَک مِن قَبْلِهِ مِنَ القُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّه وَأَکثَرُ جَمْعًا وَلَا يُسْأَلُ عَن ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ؛[١] «گفت: همانا آنچه به من داده شده بنابر دانشي است که نزد من است. آيا ندانست که خدا پيش از او نسل‌هايي را نابود کرد که نيرويشان از او فزون‌تر و فراهم آوردنشان [از مال دنيا] از او بيشتر بود؟ و مجرمان را از گناهانشان نپرسند [يعني آنان را بي‌حساب به دوزخ برند]».

گذشته از کساني که خداوند را مؤثر در امور نمي‌دانند، چنان که گفتيم کساني که خداوند را مؤثر مي‌دانند، از نظر اندازه و حدي که براي تأثير اراده و مشيت الاهي قائل‌اند متفاوت مي‌باشند و اين اختلاف ناشي از مراتب معرفت بندگان به خداوند و توحيد است که حتي يک درجه تفاوت در مراتب معرفت، دو فرد را از حيث رفتار و باورهاي قلبي کاملاً متمايز مي‌سازد. تا آنجا که امام سجاد(عليه السلام) درباره سلمان و ابوذر، رضوان‌الله عليهما، که هر دو از بهترين اصحاب رسول خدا(صلي الله عليه و آله) و اميرمؤمنان(عليه السلام) بودند، فرمودند: وَاللهِ لَوْ عَلِمَ ابوذرٍّ ما في قلبِ سلمانَ لَقَتَلَه و لَقَدْ آخا رسولُ‌‌الله(صلي الله عليه و آله) بينَهما؛[٢] «به خدا سوگند، اگر ابوذر به آنچه در دل سلمان بود اطلاع داشت او را مي‌کشت، با اينکه رسول خدا(صلي الله عليه و آله) بين آن‌دو پيمان برادري برقرار کرد».