النجاة - ابن سينا - الصفحة ١٨٢ - فصل فى إبانة المواضع المغلطة للباحث

عامة، فيما سوى الجنس و الفصل‌ [١]، فانه قد يكون المشترك فيه، عارضا كليا للموضوعين‌ [٢]، و قد يكون كليا لاحدهما و فى بعض الاخر، و قد يكون فى بعض كل واحد منهما. و الذي يصدق لا فى كل‌ [٣]، فاما [٤] أن يكون فى بعض الموضوع فقط، أو يكون فى كل واحد من الموضوع، و لكن فى وقت دون وقت، أو يكون فى كل وقت، و لكن بشريطة لا على الاطلاق، أو يكون على الاطلاق، و لكن لا بشريطة [٥]. و تلك الشريطة، اما تأليف فى القول، أو شي‌ء [٦] غير التأليف فى القول. فان لم يكن تأليف‌ [٧] فيه؛ فاما أن يكون افراد [٨] فيه، و اما غير افراد فيه. و ان كان أيضا عارضا لبعض الموضوع، فاما طبيعى و اما [٩] اتفاقى.

و جميع هذا، لايهام العكس. فانه اذا اتفق ان رأى‌ [١٠] سيالا [١١] أصفر، و كان مرا، أعنى المرة [١٢]، ثم اتفق أن رأى‌ [١٣] سيالا [١٤] اصفر غيره‌ [١٥]؛ ظن أنه مر، و ربما كان حلوا، كالعسل. و سبب ذلك،

[١] - د، ط، ق: الفصل و الجنس‌

[٢] - ط: لموضوعين فقط

[٣] - ب: كل؛ ديگر نسخه‌ها: الكل‌

[٤] - هج: فانه؛ نسخه‌هاى ديگر: فاما

[٥] - د (پاك شده و دوباره نوشته)، ق: و لكن بشريطة ما؛ ديگر نسخه‌ها: و لكن لا بشريطة

[٦] - ط «شى» ندارد

[٧] - ب: تأليف؛ د، ط، ق: التاليف؛ ها، هج: تاليفا

[٨] - ب: افراد؛ ديگر نسخه‌ها: افرادا

[٩] - ها: او

[١٠] - د: رؤى؛ ط: يرى؛ ها: رئى ديگر نسخه‌ها: راى‌

[١١] - د، ط، ب، ها: سيال، ها، ق: سيالا

[١٢] - هج: المر

[١٣] - مانند پيش‌

[١٤] - ط «سيال» ندارد، نسخه‌هاى ديگر مانند پيش‌

[١٥] - ق: غيرها