النجاة - ابن سينا - الصفحة ١٣٩ - فصل فى موضوعات العلوم

متساوية. فمنها، خاصية [١] بالعلم؛ مثل قولنا: ان كل مقدار، اما مشارك، و اما مباين. و منها، عامية؛ مثل ان كل شي‌ء يصدق عليه اما الايجاب، و اما السلب. و العاميات يتخصص فى العلوم فلا يقال فى الهندسة: ان كل شي‌ء اما مساو، و اما غير مساو، بل كل مقدار و ربما خصص فى الجانبين‌ [٢] جميعا؛ كقولهم: كل مقدار اما منطق، و اما اصم‌

فصل‌ [٣]: فى موضوعات العلوم‌

العلوم اما متباينة، و اما متناسبة [٤].

و المتباينة، هى التي موضوعاتها لا نشترك فى الذات، و لا فى الجنس؛ مثل علم العدد، و العلم الطبيعى.

و المتناسبة، اما متساوية [٥] فى المرتبة، و اما بعضها فى‌ [٦] بعض، و اما بعضها تحت بعض.

فأما المتساوية [٧] فى المرتبة، فمثل العدد و الهندسة [٨]. فان موضوعيهما متجانسان؛ لان المقدار و العدد نوعا الكم. و مثل العلم الطبيعى، و علم النجوم اعنى الهيئة؛ فان موضوعيهما [٩] شي‌ء واحد، هو [١٠] جرم‌

[١] - ها، ق: خاصة

[٢] - ق: الحالتين‌

[٣] - ب، هج: فى موضوعات العلوم؛ ط: تناسب العلوم و تباينها؛ ها: فى تباين العلوم و تناسبها؛ د چيزى ندارد؛ ق: فصل فى اختلاف العلوم و اشتراكها فى الموضوعات؛ رم: و العلوم‌

[٤] - هج: متناسبة و اما متبانية

[٥] - هج: مساوية

[٦] - ها: فوق‌

[٧] - هج: مساوية

[٨] - ق: الهندسة و العدد

[٩] - ب: موضوعهما

[١٠] - د، ط، هج، ق: و هو