تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٢ - مقاله مرحوم مصنف و تضعيف جمع بين كلامين

بيع با ايجاب و قبول و با تعاطى نيز منعقد مى‌شود.

از اينكه تعاطى را در مقابل ايجاب و قبول ذكر كرده معلوم مى‌شود مقصود از ايجاب و قبول لفظ و از تعاطى فعل مى‌باشد.

وجه دخول در معاطات‌

وجه دخول فرض مذكور در معاطات اينستكه:

على الظّاهر عنوان « تعاطى » در كلمات حضرات براى صرف دلالت داشتن بر رضايت بوده و عمده دليل بر اينكه در معاطات و تحقّق آن لازم نيست فعل در خارج تحقّق يابد سيره مى‌باشد و لذا مى‌بينيم كه فقهاء از مورد معاطات كه حصول قبض از دو جانب و طرفين است تعدّى كرده و فرموده‌اند:

اگر يكى از عوضين نيز قبض شود باز معاطات در خارج تحقّق مى‌يابد بدليل سيره مستمرّه بين مردم و پرواضح است اگر با سيره اينفرض را از مصاديق معاطات دانسته يا حكم آنرا درباره‌اش جارى بدانيم همين سيره در محلّ صحبت نيز موجود است چه آنكه بناء مردم بر اينستكه آب و سبزيجات و غير ايندو از اشياء جزئى و حقير را از دكاكين برداشته با اينكه ارباب و صاحبان آنها در مغازه‌ها حاضر نيستند و سپس پول آنها را در جائى كه براى آن آماده شده قرار مى‌دهند و نيز شايع و رائج است كه ابناء عرف به حمّام داخل شده با اينكه شخص حمّامى حاضر نيست به گرم‌خانه رفته و استحمام نموده و پس از قضاء حاجت پول آنرا در كوزه‌اى كه نوعا حمّامى‌ها براى وضع فلوس قرار مى‌دهند مى‌ريزند.

بنابراين معيار و ملاك در معاطات وصول مالين به متعاطيين يا به يكى از آندو بوده مشروط باينكه هردو به تصرّف يكديگر در مالشان راضى باشند و طبق اين تقرير فرض مزبور از مصاديق معاطات مى‌باشد.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

با اين بيان بعيد نيست كه محلّ صحبت را بنابر رأى قائلين به اباحه در معاطات داخل بدانيم.