تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨ - بيع از نظر اهل لغت و فقهاء

مثلا زيد مملوكى دارد و او را تدبير مى‌كند يعنى بوى مى‌گويد: انت حرّ دبر مماتى (تو بعد از مرگ من آزادى) و حكم آن اينستكه تا زيد زنده است مملوك، ملك وى بوده ولى بعد از فوت او از ثلث مالش آزاد مى‌شود چون تدبير در زمره وصاياى ميّت است و بهرصورت تا ماداميكه زيد زنده است هم مالك عين مملوك بوده و هم منفعتش مال او است حال اگر زيد به عمرو بگويد: خدمت يكماهه اين مملوك را بتو به فلان مبلغ فروختم و عمرو هم بگويد قبول كردم از اين معامله به بيع خدمت مملوك مدبّر نام مى‌برند.

قوله: و بيع سكنى الدّار الّتى لا يعلم صاحبها: يعنى و كالخبر الدّالّ على جواز بيع سكنى الدّار.

مؤلّف گويد:

مقصود از اين خبر، روايتى است كه مرحوم صاحب وسائل آنرا در ج (١٢) ص (٢٥٠) باين شرح نقل فرموده:

محمّد بن الحسن باسنادش، از حسن بن محمّد بن سماعه، از على بن رئاب و عبد اللّه بن جبله، از اسحق بن عمّار، از عبد صالح عليه السّلام قال:

سئلته عن رجل فى يده دار ليست له و لم تزل فى يده و يد آبائه من قبله قد اعلمه من مضى من آبائه انّها ليست لهم و لا يدرون لمن هى، فيبيعها و يأخذ ثمنها؟

قال: ما احبّ ان يبيع ما ليس له.

قلت: فانّه ليس يعرف صاحبها و لا يدرى لمن هى و لا اظنّه يجيئ لها رت ابدا.

قال: ما احبّ ان يبيع ما ليس له.

قلت: فيبيع سكناها او مكانها فى يده، فيقول: ابيعك سكناى و تكون فى يدك كما هى فى يدى.

قال: نعم يبيعها على هذا.

قوله: و كاخبار بيع الارض الخراجيّة و شرائها: اراضى خراجيّه قابل بيع و شراء نبوده مگر به تبع آثار و منافع آنها پس به نقل آثار و منافع اطلاق بيع و شراء شده.

مؤلّف گويد:

از جمله اين اخبار، حديثى است كه مرحوم صاحب وسائل آنرا در ج (١٢)