تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦ - بيع از نظر اهل لغت و فقهاء

مى‌شود.

و نيز مانند اخبارى كه در بيع و شراء اراضى خراجيّه وارد شده‌اند.

ولى ظاهرا تعبير به « بيع » در اين روايات از باب مسامحه در تعبير است چنانچه لفظ « اجاره » عرفا در نقل برخى از اعيان همچون ميوه بر درخت استعمال مى‌شود.

و امّا عوض:

بدون اشكال مى‌توان آنرا منفعت قرار داد چنانچه در مواضع عديده از كتاب قواعد و تذكره و جامع المقاصد اينطور نقل شده و بعدى ندارد كه در آن اختلافى نباشد.

بلى، به برخى از اعيان و بزرگان نسبت خلاف در اينمسئله داده شده است و شايد منشاء آن عبارتى است كه در تعبيرات و كلمات علماء مشهور شده و گفته‌اند:

بيع براى نقل اعيان وضع و جعل شده.

ولى اين عبارت نبايد منشاء اشتباه بشود زيرا على الظّاهر فقهاء مقصودشان از « اعيان » مبيع است نه عوض آن نظير اينكه مى‌فرمايند:

اجاره براى نقل منافع وضع و جعل شده.

و مرادشان معوّض و مستأجر عليه مى‌باشد.

و امّا عمل حرّ:

اگر قائل شويم كه عمل حرّ پيش از معاوضه بر آن از اموال محسوب مى‌شود در آن اشكالى نبوده و بدون ترديد مى‌توان آنرا عوض در بيع قرار داد ولى در غير اينصورت مورد اشكال و تأمّل است.

و وجه اشكال آنستكه:

احتمال مى‌دهيم عوضين در بيع پيش از معاوضه مال باشند و دليل بر آن كلامى است كه قبلا از مصباح المنير نقل نموديم.

شرح مطلوب‌

قوله: و هو فى الاصل: ارباب فنّ فرموده‌اند:

اگر فقيه بفرمايد فلان كلمه در اصل داراى معناى كذائى دارد مقصود از