تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨١ - نقل كلام مرحوم شهيد اول

نقل كلام مرحوم شهيد اوّل‌

نقل شده كه مرحوم شهيد در حواشى بر قواعد بعد از آنكه از اخراج ماليكه بعنوان معاطات اخذ شده در خمس و زكات و ثمن قربانى حجّ مگر بعد از تلف عين مقابل منع نموده فرموده است:

در معاطات جايز است ثمن و مثمن هردو مجهول باشند زيرا معاطات عقد نيست تا علم بعوضين در آن لازم باشد و همچنين است جهالت اجل و مدّت يعنى اگر نسيه معاطاتى انجام دادند لازم نيست مدّت پرداخت ثمن معلوم باشد.

و پس از آن اضافه كرده و گفته است:

اگر كنيزى را معاطاتا خريد حق ندارد پيش از تلف شدن ثمن نزد بايع كنيز را نكاح كرده و با وى نزديكى نمايد.

پايان كلام شهيد اوّل قدّس سرّه‌

و از وى در باب صرف نيز چنين حكايت شده:

اگر معامله نقدين معاطاتى واقع شد قبض مجلس در آن شرط نيست.

شرح مطلوب‌

قوله: من سلب البيع عنه: ضمير در « عنه » به معاطات راجع است.

قوله: و للاوّل: يعنى و ما تقدّم للاوّل.

قوله: من صدق البيع عليه حينئذ: يعنى حين نقول بافادتها للملك.

قوله: ثبت اعتباره فى البيع من النّصّ: همچون علم بمقدار عوضين و علم بمقدار مدّت در بيع نسيه و قبض در مجلس عقد نسبت به بيع صرف.

قوله: و بين ما ثبت بالاجماع الخ: مانند بلوغ و قصد در متعاقدين.

قوله: و الاحتمال الاوّل: يعنى احتمال اوّل از سه احتمال مذكور.

قوله: ثمّ انّه حكى عن الشّهيد رحمه اللّه الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: انّه بعد ما منع من اخراج المأخوذ الخ: ضمير در « انّه » و « منع » به شهيد اوّل راجع است مثلا زيد در معامله معاطاتى عبائى را فروخته و در مقابل هزار تومان گرفته‌