تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٤ - تضعيف كلام مرحوم كاشف الغطاء

ترجمه:

جواب از اشكال ديگر مرحوم كاشف الغطاء

ديگر از اشكالات مرحوم كاشف الغطاء به رأى مشهور اين بود كه لازمه فرموده ايشان اينستكه اگر مال مأخوذ از طريق معاطات را غاصبى غصب نمود در اينكه چه كسى بغاصب رجوع نمايد دو احتمال مى‌باشد.

الف: آنكه شخص مأخوذ منه يعنى كسيكه مال را غاصب از وى گرفته است باو مراجعه نمايد زيرا او بمجرّد غصب يا تلف شدن مال در دست غاصب مالك مى‌گرديد، قهرا حق رجوع با او مى‌باشد.

ب: آنكه وى نمى‌تواند رجوع كند زيرا نه بواسطه غصب و نه تلف در دست غاصب مال بملك وى درمى‌آيد.

احتمال اوّل بسيار غريب و بعيد است چنانچه احتمال دوّم نيز جدا از واقع به دور مى‌باشد و اين خود از موهنات و اشكالاتى است كه بفرموده مشهور متوجّه است.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

اين اشكال مرحوم كاشف الغطاء به مشهور نيز وارد نمى‌باشد زيرا بنابر رأى مشهور كه ميفرمايند معاطات مفيد اباحه است هريك از متعاطيين مى‌توانند تا مادامى كه مال در دست غاصب باقى است بوى رجوع كرده و آنرا از وى مطالبه كنند و وقتى تلف شد لازمه اطلاق كلام حضرات كه مى‌فرمايند متعاطيين بواسطه تلف مالك مى‌شوند اينستكه صرفا مغصوب منه حق مطالبه مال از غاصب را دارد.

بلى، اگر اجماع قائم شود بر اينكه بواسطه تلف احد العينين تملّك حاصل نمى‌شود البتّه تلف آن از مال مالك محسوب شده و تنها بوى ضرر وارد مى‌شود مشروط باينكه عوض آن قبلا تلف نشده باشد.

شرح مطلوب‌

قوله: انّ لكلّ منهما: يعنى من المتعاطيين.

قوله: مادام باقيا: يعنى مادام المال باقيا فى يد الغاصب.