تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٩ - تحقق معاطات مصطلح بواسطه فعل

استظهار

از كلام اين دو بزرگوار چنين برمى‌آيد كه مقصود و مورد كلامشان آنجائى است كه انشاء قولى مزبور بدون قبض صورت گرفته بطورى كه قبض را از آثار مترتّب بر آن قرار داده‌اند و صريح جماعتى از علماء منجمله مرحوم محقّق اوّل و علّامه حلّى (ره) اينستكه:

اگر آنچه را كه با عقد فاسد خريده قبض نمايد مالكش نشده و ضمان آن در ذمّه‌اش مى‌باشد.

از ظاهر اينكلام وجه اخير يعنى احتمال سوّم استفاده مى‌شود زيرا مراد ايشان از عقد فاسد يا خصوص آن عقدى است كه فسادش از جهت مختل بودن شروط صيغه است چنانچه شاهد بر اين احتمال آنستكه كلام مذكور پس از شروط صيغه و قبل از شروط عوضين و متعاقدين آورده شده و يا معنائى است اعمّ از آن و غيرش چنانچه ظاهر همين است.

و بهرحال صورت اوّل قطعا داخل بوده و منظور نظر مى‌باشد و مخفى نماند كه حكم بضمان در آن با جريان حكم بمعاطات منافات دارد.

شرح مطلوب‌

قوله: و هو قبض العينين: ضمير « هو » به فعل راجع است.

قوله: غير الجامع لشرائط اللّزوم: شرائط لزوم كه در قول بايد باشد همچون: عربى بودن، ماضى بودن، تطابق بين ايجاب و قبول و امثال اينها.

قوله: بناء على التّخلّص بذلك: مشار اليه « ذلك » مشروط نبودن لزوم بچيزى زائد بر انشاء لفظى مى‌باشد.

قوله: فى صيرورة المعاملة بذلك: مشار اليه « ذلك » لفظ غير جامع شرائط لزوم مى‌باشد.

قوله: من اعتبار امور زائدة على اللّفظ: مقصود همان امورى است كه ذكر كرده و گفتيم مانند: عربى بودن، ماضى بودن و غير ايندو.

قوله: الى حكم المعاطاة مطلقا: چه قبض عين تحقّق پيدا كرده و چه تحقّق نيافته‌