تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦١ - صحبت در اطراف حديث شريف انما يحلل الكلام و يحرم الكلام

محلّه، و غير محلّه فيحلّ في محلّه و يحرّم في غيره و يحتمل هذا الوجه الرّوايات الواردة فى المزارعة.

ترجمه:

وجه سوّم‌

وجه سوّم اينكه از « كلام » در هردو فقره از حديث كلام واحد اراده شده باشد و تحريم و تحليلش باعتبار وجود و عدم آن باشد باين بيان كه وجودش محلّل و عدمش محرّم باشد يا بعكس وجودش محرّم و عدمش محلّل باشد.

يا تحريم و تحليل بملاحظه محلّ و غير آن محلّ فرض مى‌شود باين بيان كه كلام در محلّ خودش محلّل و در غير آن محرّم مى‌باشد.

و روايات وارد در باب مزارعه محتمل همين معنا است.

شرح مطلوب‌

قوله: فيكون وجوده محلّلا: مانند وجود لفظ در عقد نكاح كه محلّل بوده و عدمش محرّم است.

قوله: او بالعكس: همچون طلاق كه وجود لفظ محرّم و عدمش محلّل مى‌باشد يا نظير لفظ در عتق.

قوله: فيحلّ فى محلّه الخ: مثلا اگر لفظ بعت در بيع استعمال گردد محلّل بوده و در صورتيكه در غير محلّش يعنى اجاره مثلا بكار رود محرّم است.

قوله: الرّوايات الواردة فى المزارعة: نظير روايت شيخ عليه الرّحمه در تهذيب كه قبلا نقل شد.

متن:

الرّابع ان يراد من الكلام المحلّل خصوص المقاولة و المواعدة و من الكلام المحرّم ايجاب البيع و ايقاعه.

ترجمه:

وجه چهارم‌

وجه چهارم اينكه از كلام محلّل خصوص گفتگو و مواعده مقصود بوده و از كلام محرّم ايجاب بيع و ايقاع آن مراد باشد.