دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٩ - ١٠/ ٢٣ صاحب بن عباد

از همه غزوه‌هاى پيامبر خدا سؤال كنيد

درباره كسى كه [در جنگ‌ها] تاراج كرد، همه تاراج‌ها و يغماها را.

اى فرزندان هاشم! آيا على زداينده نبود

همه پريشانى‌ها و مصيبت‌ها را از چهره پيامبر؟

پس چرا شما، بدون ما ارث پيامبر هدايت را صاحب شديد

بدون اين‌كه بر آن، دست يافته باشيد؟

آيا به خاطر خويشاوندى بود كه در اين صورت‌

ما، نزديك‌تر از شما بوديم به ميراث او.

يا از طريق ارث‌برى، آن را ارث برديد

كه در اين صورت، ما، صاحب برجامانده‌ها و شترها بوديم.

حقّ آشكار را با ستم مپوشانيد

كه بر نابودى‌تان حكم مى‌شود.

١٠/ ٢٣

صاحب بن عَبّاد[١]

٤٠٢٦. از دانشمندان بزرگ و اديبان قرن چهارم هجرى است كه مى‌گويد:

گفت: صاحبِ اين دين راستين كيست؟

گفتم: احمد، بهترين سرور پيامبران!

[١] ابوالقاسم اسماعيل بن ابوالحسن عَبّاد بن عباس طالقانى، در ٣٢٦ ق، زاده شد. شخصيت صاحب، چنان است كه شخص سخندان هم ناتوان از پى بردن به همه ابعاد آن است. بررسى شخصيت او، به چند جهت نياز دارد: از يك طرف درباره علمش و از سوى ديگر درباره ادبياتش و نيز از جهت سياستمدارى‌اش و نيز از بزرگى‌هاى اخلاقى‌اى كه دارد( از جود سرشار، شايستگى فراوان و فضايل غيرقابل شمارشش). شيخ حُرّ عاملى، او را چنين تعريف كرده است:« محقّق، متكلّم، عظيم‌الشأن و جليل‌القدر». ثَعالبى هم او را از جمله« پيشوايان لغت» معرفى كرده كه در كتاب فقه اللغةىِ خويش، بر آنان اعتماد كرده است. سيدعلى خان، در الدرجات الرفيعة گفته است كه:« صاحب، قصيده‌اى درباره اهل‌بيت : در هفتاد بيت، سرود كه الف ندارد و مردم از آن به شگفت آمدند و راويان، آن را براى همديگر نقل كردند و چونان حركت خورشيد، در هر شهرى دهان به دهان مى‌گشت. نيز وى قصايدى سروده كه هر يك فاقد يكى از حروف الفباست و يكى از آنها فاقد واو است». صاحب در سال ٣٨٥ ق درگذشت( ر. ك: الغدير: ج ٤ ص ٤٢).