سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٢٩ - «مراتب ولايت»

الخيبر بقوّة جسمانية، بل قلعتها بقوّة ربانيّة و ...»[١] و اين اتصاف حاصل نمى‌شود مگر اينكه سالك «توجه تامّ» به حضرت حق مطلق تبارك و تعالى يابد زيرا با اين توجه تامّ است كه جهت حقّى يا يلى الربّى او بر جهت خلقى يا يلى الخلقى‌اش غلبه يافته تا اينكه به‌طور كلى و كامل سالك فانى فى اللّه و محو در جمال و جلال الهى مى‌گردد و چرا چگونه نباشد كه چون آهن در مجاورت با آتش و استعداد و قبول صفات آن به تدريج صفات الهى را در خود ظهور داده و مظهر جمال و جلال الهى گردد، انسانى كه از «روح خداست» مى‌تواند با «معرفت و عبوديت الهى» آهسته آهسته قابليت خلافت الهى را يافته و مظهر مهر و قهر خداى سبحان گردد كه «تزكيه نفس و تصفيه درون» در كنار خودشناسى و معرفت نفس او را آرام، آرام به مقام «فناى مطلق» رسانده و توحيد ذاتى، صفاتى و فعلى پيدا مى‌كند و «موحّد كامل» مى‌گردد البته مراتب انسانهاى سالك كوى حق محفوظ است و سالكان غيرمعصوم بايستى تحت هدايت و عنايت و حمايت‌هاى ظاهرى و باطنى انسان كامل معصوم ٧ راه به جايى برند. و «عبد محض» خداوند شده و از رهگذر «عبوديت» به «ربوبيت» كه جوهره انسان الهى است نائل گردند از ديدگاه مرحوم ميرزا احمد آشتيانى مقام «ولايت خاصّه» و فناى تام در خداى سبحان و ربوبيت در پرتو عبوديت مراحلى دارد كه عبارتند از:

١. معرفت به خداى سبحان از راه يقين برهانى و سپس يقين شهودى.

٢. عشق و محبّت صادق و حقيقى كه تنها رنگ و رايحه خدايى داشته باشد، محبّتى كه مركب است و زاد و توشه محبّ تقواى الهى.

٣. تزكيه نفس و طهارت درونى دائمى و هماره در سير و سلوك الى اللّه.

٤. عبوديت تامّ كه لا ينقطع از رهگذر تبعيت از شريعت حقّه محمدى ٦ حاصل گردد.

[١] - همان، ص ٨٦٧.