(١) به راستى چه سخن جامع و حكيمانه ايست كه آنچه براى خود مى‌خواهى براى مردم بخواهى و آنچه بر خود نمى‌پسندى بر ديگران نپسندى. به راستى كم باشد كه تو اگر بر كسى شتابزده (حكمى رانده باشى) از پشيمانى در امان مانى يا (با شتاب خود) بر او برترى يابى.

(٢) بدان كه وفاى به پيمان و دفاع از خاندان از كرم است و روى بر تافتن نشانه دشمنى است و بهانه‌تراشى بسيار نشانه بخل است. و اگر با مهربانى از دادن چيزى به برادرت خود دارى كنى‌[١] بهتر از آن است كه با ترشرويى چيزيش دهى. نگهداشت پيوند خويشاوندى‌[٢] از اكرام و بزرگوارى است. هر گاه تو از خويشاوندى خود بگسلى ديگر كيست كه به پيوند تو اميدوار باشد يا بدان اعتماد كند؟

خود دارى (از معاشرت) گونه‌اى پيوند گسلى است. چون برادرت از تو بريد تو خود را بر پيوند با او[٣] وادار و چون از تو روى تافت خود را به مهربانى و احوالپرسى (از او) بگمار و چون خشك دستى كند، بر بخشش؛ و چون دورى كند، بر نزديكى؛ و چون درشتى نمايد، بر نرمى؛ و چون جرمى بر تو راند به پذيرفتن عذر او (ملزم دار) چنان كه گويى تو بنده اويى و او ولى نعمت توست. و مبادا كه اين خوشرفتارى را بيجا بكار دارى و يا ناشايسته‌اش بجا آرى. هرگز دشمن دوستت را به دوستى مگير تا با دوستت دشمنى كنى. فريبكارى مكن كه خوى فرو مايگان است. با برادرت اندرز بيغرضانه گوى، خواه در نيك فرمايى باشد يا باز داشتن از ناپسند[٤] و در هر حال با او ياورى كن و هر گونه گشت با او بگرد (و مدارا و همدردى كن). و كيفر برادرت را خواستار مباش گرچه خاكت بر دهان پاشد. به دشمنت نيكى كن كه پيروزى بخش‌تر است‌[٥] و با خوشخويى خود را از گزند مردم ايمن دار.

(٣) جرعه خشم را فرو خور كه من جرعه‌اى شيرين انجامتر و گوارا عاقبت‌تر از آن نديدم.[٦] برادرت را به صرف شكّ و گمان از پاى ميفكن و بدون گلايه و دلجويى (و اتمام حجّت) پيوند از او مگسل.

با هر كه با تو درشتى كند نرمى كن كه به زودى در برابرت نرم شود. چه زشت است بريدن پس از پيوستن، و جفا بعد از برادرى، و دشمنى پس از دوستى، و خيانت به كسى كه بهرت امانتدارى كرده، و نوميد كردن كسى كه به تو اميد بسته و پيمان‌شكنى با كسى كه در پناه تو آمده است! اگر

[١] چه بسا امساك با خوشرويى بهتر از بخشش با ترشرويى است و فرموده خداى تعالى در سوره بقره آيه ٢٦٣ ناظر بر اين معنى است كه« زبان خوش و پرده پوشى بهتر است از صدقه‌اى كه آزارى در پى داشته باشد»

[٢] صله رحم.

[٣] در پاره‌اى نسخه‌ها به جاى« احمل نفسك مع اخيك»[ ... من اخيك‌] آمده است.

[٤] امر به معروف و نهى از منكر.

[٥] ن: به جاى« فانّه احرى للظّفر»[ فانّه احلى الظفرين- شيرين‌ترين پيروزى از دو پيروزى است‌] يعنى پيروزى توانايى انتقام و پيروزى عفو و توانايى بر احسان.

[٦]« در عفو لذّتى است كه در انتقام نيست».- م.