رهاورد خرد، ترجمه تحف العقول - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٤٢٩ - پاسخ امام
(١) حجّ خانه خدا براى كسى كه راه و توانايى بر آن دارد واجب است، و راه، داشتن توشه و مركب باشد[١] و حج جز حجّ تمتّع روا نيست و «افراد» و «قران» كه عامّه مىكنند روا نيست[٢] و احرام پيش از ميقات روا نيست. خداوند فرمايد: وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ- و همه اعمال حجّ و عمره را براى خدا به پايان رسانيد».[٣] و براى قربانى، تخم كشيده روا نيست زيرا ناقص است ولى پيچانده تخم (اخته) رواست.
(٢) جهاد همراه با امام عادل (واجب) است. و هر كه در دفاع از مال و بنه و جان خويش پيكار كند و كشته شود شهيد است. و كشتن هيچ يك از كافران در سرزمينى كه تقيّه در آن جارى است روا نيست مگر آنكه وى كافر يا شورشگر (بر ضدّ اسلام) باشد و اين در صورتى است كه بر جان خويش پرهيز نكنى.[٤] (احكام متفرّقه) خوردن مال مردم خواه از مخالفان باشد يا از ديگران روا نيست. و تقيّه در سرزمين تقيّه (به جاى خود) واجب است. و بر كسى كه براى رفع ظلمى از خويش از روى تقيّه سوگندى خورد، پروايى نباشد.
(٣) طلاق مطابق سنّت بر همان گونهايست كه خداى عزّ و جلّ و سنّت پيامبرش ٦ ياد كرده و طلاق بر خلاف سنّت روا نيست و هر طلاقى كه مخالف قرآن واقع شود طلاق نباشد. و هر نكاحى كه بر خلاف سنّت صورت گيرد نكاح نباشد. بيش از چهار زن آزاد را (به عقد دائم) گرد مياور. و هر گاه زنى را سه بار طبق سنّت طلاق دهند بر اين شوهر حلال نيست. مگر آنكه شوهرى ديگر گرفته باشد. و امير مؤمنان ٧ فرمود: از زنان سه طلاقه بپرهيزيد زيرا شوهر دارند.[٥]
[١] در العيون آمده است[ و السبيل، الزاد و الرّاحله مع الصّحة- و راه، توشه داشتن و مركب است با تندرستى].
[٢] حج بر سه گونه است: حج مفرد- يعنى از عمره، و قران( يا قارن)- يعنى حجّى كه مقرون به سياق قربانى باشد و( حج و عمره مقرون بىفاصله از يك ديگر)، و حج تمتع- يعنى حجّى كه در ميانه عمره و حج، تمتّع جويد. و لفظ« تمتّع» از آن رو آمده است كه بين عمره و حج، تمتّع و لذّت بردن از آنچه به سبب احرام بستن حرام بوده ضمن پيوستن عمرهاش به حجّ بر حاجى حلال شود، چنان كه آن دو شرعا چيز واحدى باشند پس اگر در بين آن دو تمتّعى حاصل شود چنان باشد كه در حجّ حاصل شده». حجّ تمتّع چنان كه در احاديث و سنن آمده بهترين نوع حجّ است.
[٣] البقره، ١٩٦
[٤] در العيون به جاى« اذا لم تحذر على نفسك»،[ اذا لم تخف على نفسك و على اصحابك- در صورتى كه بر جان خويش و يارانت نترسى] آمده است.
[٥] دار العيون به جاى« اتّقوا المطلّقات ثلاثا»،[ اتّقوا تزويج المطلّقات ثلاثا- از نكاح زنان سه طلاقه خود بپرهيزيد] آمده است( و مراد تجديد نكاح شوهر پيشين با زن سه طلاقه سابق خود است قبل از آنكه آن زن شوهر ديگرى كرده و از او هم طلاق گرفته باشد كه اين شوى دوّم را محلّل گويند.- م.)