(٢) سه چيز است كه هر كه در آنها كوتاهى كند ناكام گردد: بهره‌جويى از كريم گشاده دست، همنشينى با عالم و دلجويى از چيره دست.[١] (٣) سه چيز است كه محبّت آرد: دين، فروتنى و بخشش.

(٤) هر كه از سه چيز بيزار شد به سه چيز ديگر رسد: هر كه از شرّ بيزار شد به عزّت رسد، و هر كه از بزرگ نمايى بيزار شد به بزرگوارى رسد، و هر كه از بخل بيزار شد به شرافت رسد.

(٥) سه چيز دشمنى آرد: دورويى، ستم و خودپسندى.

(٦) هر كه در او يكى از اين سه ويژگى نباشد نجيب نيست: آن كه خردى ندارد كه وى را بيارايد، يا توانگرى (و قدرتى) ندارد كه بى‌نيازش سازد، يا دودمانى كه ياريش دهد.

(٧) سه چيز است كه مرد را زبون سازد: رشك، سخن چينى و سبكسرى.

(٨) سه كس جز به سه جا شناخته نشوند: بردبار جز بگاه خشم، دلير جز بگاه پيكار و برادر جز به هنگام نياز (به او) شناخته نشود.

(٩) سه چيز است كه در هر كه باشد، هر چند روزه گيرد و نماز گزارد، منافق است: هر كه چون سخن گويد دروغ گويد و چون وعده دهد خلف وعده كند و چون امانتيش سپارند خيانت ورزد.

(١٠) از ميان مردمان از سه كس بپرهيز: خائن، ستمكار و سخن چين، زيرا هر كه به سود تو خيانت كند به زيانت (نيز) خيانت ورزد و هر كه كه بخاطر تو ستم كند بر تو (نيز) ستم خواهد كرد و هر كه سخن ديگران را نزدت آرد از تو (نيز) سخن به ديگران خواهد برد.

(١١) امانت‌دار امين نيست مگر آنكه بر سه چيزش امين سازند و آنها را پاس دارد: بر اموال و اسرار و عورتها. و اگر دو تا را پاس دارد و يكى را فروگذارد، امين نباشد.

(١٢) با احمق مشورت مكن، و از دروغزن يارى مخواه، و به دوستى دل آزرده‌[٢] اعتماد مدار، زيرا دروغزن دور را به تو نزديك و نزديك را به ديده است دور مى‌نماياند و احمق خود را براى تو به رنج افكند ولى مرادت را درنيابد و دل آزرده در هر چه بدو اعتماد كنى ناكامت كند و هر چند به او پيوسته باشى از تو بگسلد.

(١٣) چهارند كه از چهار ديگر سير نشوند: زمين از بارش و ديده از نگرش، ماده از نر و عالم از دانش.

(١٤) چهار چيز پيرى زودرس آرند: خوردن گوشت خشكيده به آفتاب، و نشستن بر جاى نمناك و

[١] متن« استمالة السّلطان»، يعنى دلجويى و جلب مهربانى سلطان و چيره دست در صورتى جايز است كه متضمّن خيرى براى مسلمانان يا دفع شرّى از ايشان باشد.- م.

[٢] در متن« لا تثق بمودّة ملول» و در پاره‌اى نسخه‌ها[ بمودّة ملوك- به دوستى شاهان‌] آمده است.