وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ‌- و همه گونه شما را مى‌آزماييم تا از ميانتان مجاهدان و صابران را معلوم بداريم و احوالتان را بشناسانيم.»[١] و فرمود: سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ*- محققا آنها را از آنجا كه ندانند غافلگير كنيم»[٢] و فرمود: الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ‌- آيا مردم چنين پنداشتند كه به صرف اين كه گفتند ما ايمان آورده‌ايم رهاشان كنند و بر اين دعوى هيچ امتحانشان نكنند؟»[٣] (١) و در مورد فتنه كه همان معنى آزمون را دارد فرمود:

وَ لَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمانَ‌ .... الآية- و همانا سليمان را آزموديم ... تا پايان آيه»[٤] و در داستان موسى ٧ فرمود:

فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُ‌- به راستى كه ما پس از (غيبت) تو قومت را آزموديم و سامرى گمراهشان كرد».[٥] و گفته موسى كه: إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ‌- اين نيست مگر «فتنه تو»[٦] يعنى آزمايش تو.

اين آيات است كه با يك ديگر سنجيده شوند و گواه يك ديگر باشند.

(٢) امّا آياتى كه «بلوى» به معنى آزمون در آنها آمده عبارتند از:

فرموده او: لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ*- تا شما را به آنچه (از احكام كه در كتاب خود) فرستاده بيازمايد»[٧] و فرموده او: ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ‌- سپس (از پيشرفت و غلبه) شما را بازداشت تا بيازمايدتان»[٨] و فرموده او: إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّةِ- ما آنان را آزموديم چنان كه صاحبان آن بوستان را آزموديم»[٩] و فرموده او: خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا- مرگ و زندگى را آفريد كه شما را بيازمايد تا كدام نيكوكارتريد»[١٠]

[١] محمد، ٣١

[٢] الاعراف، ١٨٣ و القلم، ٤٤

[٣] العنكبوت، ١

[٤] سوره ص، ٣٣

[٥] طه، ٨٥

[٦] الاعراف، ١٥٥

[٧] المائدة، ٤٨ و الانعام، ١٦٥

[٨] آل عمران، ١٥٢

[٩] القلم، ١٧

[١٠] الملك، ٢