(١) شمشير سوّم بر مشركان غير عرب چون تركان‌[١] و ديلميان و خزريان‌[٢] است. خداوند عزّ و جلّ در آغاز سوره‌اى كه در آن كافران را ياد كرده پس از آنكه داستانشان را حكايت فرموده گويد: فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها- آنها را گردن بزنيد تا آن گاه كه ايشان را به زانو درآوريد [و در دست شما اسير شوند] آن گاه بندهايشان را سخت استوار كنيد؛ و پس از آن يا منّت نهيد [و رها كنيد بدون فديه‌] يا فديه بستانيد [و رها كنيد] تا كارزار بارهاى [سلاح‌] خود را فرو گذارد.»[٣] و امّا اينكه «فامّا منّا بعد» يعنى بعد از اسيرشدنشان، و «امّا فداء» يعنى مبادله فديه (و عوض مالى) ميان ايشان و مسلمانان اينانند كه از ايشان، تا وقتى كه در كشور محاربند، هرگز جز كشته شدن يا مسلمان شدن پذيرفته نشود و ازدواجشان‌[٤] بر ما حلال نيست.

(٢) و امّا شمشيرى كه بايد نگهداشت، شمشير بر شورشگران (ضدّ حكومت اسلام) و كج‌فهمان (اهل تأويل) است. خدا فرمايد: وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما- صلحا- فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‌ فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِي‌ءَ إِلى‌ أَمْرِ اللَّهِ‌- و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به پيكار برخيزند، ميان آنان سازش دهيد، و اگر يكى از آنها بر ديگرى تعدّى كرد، پس با آنكه تعدّى پيشه كرده است كارزار كنيد، تا آنكه به سوى امر الهى باز آيد.»[٥] (٣) چون اين آيه فرود آمد پيامبر خدا ٦ فرمود: به راستى، پس از من كسى باشد كه بر سر تأويل (و جلوگيرى از استنباط شخصى نادرست و كج‌فهمى) قرآن بجنگد، همچنان كه من بر سر تنزيل (و اعلام وحى قرآن) جنگيدم. از پيامبر ٦ پرسيدند: او كيست؟ فرمود: پينه زننده بر نعلين‌[٦]- يعنى امير مؤمنان ٧- (٤) و عمّار بن ياسر گفت: من زير اين پرچم همراه با

[١] در الكافى و التهذيب به جاى« كالتّرك ...»،-[ ... يعنى الترك ...] آمده است.

[٢] خزر، نسلى از مردمند كه چشمان تنگ دارند.

[٣] سوره محمد٦، ٤

[٤] در الكافى و التهذيب به جاى« نكاحهم»،[ مناكحتهم‌] آمده است.

[٥] الحجرات، ٩- اين آيه در جنگ مسلمانان، اساس كار و دليل وجوب جنگ با شورشگران( ضد حكومت اسلام) است، و امير مؤمنان ٧ جنگ با« ناكثين» و« قاسطين» و« مارقين»( يعنى عهدشكنان و بيدادگران و از دين برگشتگان را كه به ترتيب بر« اصحاب جمل» و« اهل صفّين در صف معاويه» و« اصحاب نهروان» اطلاق مى‌شود) بر همين آيه بنياد نهاد و پيامبر خدا ٦ هنگامى كه به عمّار بن ياسر فرمود:« تو را گروه شورشگر مى‌كشند» به همين موضوع توجّه داشت.

[٦] در روايتى آمده است كه هنگام اين بيان پيامبر ٦ امير مؤمنان ٧ در كنار همان مجلس نعلين پيامبر اكرم را كه بدو سپرده بود وصله مى‌فرمود، يا سرگرم پينه زدن بر نعلين خويش بود. و نيز روايت است كه نعلين آن حضرت به سبب وصله خوردن بسيار سنگين شده بود.- م.