دگرگونى پذير و نابودشونده، و پاينده ديرين چون پديده نابودى پذير نيست. نجده عرض كرد: اى امير مؤمنان مى‌بينم كه حكيم‌شده‌اى.[١] فرمود: من «مختار» شده‌ام، اگر [به‌] جاى نيكى بدى كنم خود بر آن كيفر بينم.

(١) و از امير مؤمنان ٧ روايت شده كه پس از بازگشت او از شام‌[٢] مردى از او پرسيد:

اى امير مؤمنان، به ما بگو كه آيا بيرون آمدن ما از شام به قضا و قدر بود؟ (حضرتش) ٧ فرمود: آرى، اى شيخ‌[٣] جز به قضا و قدر الهى بر تپه‌اى بالا نرفتيد و به دشتى فرود نيامديد. آن شيخ گفت: اى امير مؤمنان آيا بايد رنجى كه كشيدم به حساب خدا گذارم؟ (حضرتش) ٧ فرمود: خاموش اى شيخ! زيرا خداوند در رهسپارى و درنگ و بازگشتنتان مزد بزرگى به شما مرحمت فرمود، و شما روانه شديد و درنگ كرديد و بازگشتيد و در هيچ يك از اين كارهاى خود نه به زور وارد شده و نه ناچار بوديد، شايد پنداشتى كه اين قضاى حتمى و تقدير لازم (الزامى) بوده است؟

(به گمان شما) اگر اين سفر چنين بوده، پاداش و كيفر باطل، و نويد و تهديد (الهى) بيهوده شده و «چيزها»[٤] بر حقيقت خود به شايستگى نپيوسته است. اين سخن بت‌پرستان و شيطان دوستان است. به راستى خداى عزّ و جلّ براى به‌گزينى فرمان داده و براى پرهيز كردن نهى فرموده (و انتخاب يا اجتناب را به عهده انسان گذاشته) است. به زور (و اكراه) اطاعت نشود و از نافرمانى (بنده) مغلوب نگردد، و آسمانها و زمين و آنچه را در ميان آنهاست به باطل و بيهوده نيافريده است. آن گمان كسانى است كه كافر شدند و واى بر آنان كه كافرند، از دوزخ. (٢) پس آن شيخ برخاست و بر تارك مبارك امير مؤمنان ٧ بوسه نهاد و اين ابيات را سروده مى‌گفت:

انت الامام الّذي نرجو بطاعته‌		يوم النّجاة من الرّحمن غفرانا
او ضحت من ديننا ما كان ملتبسا		جزاك ربّك عنّا فيه رضوانا
فليس معذرة في فعل فاحشة		قد كنت راكبها ظلما و عصيانا

تويى آن امام بر حق كه با فرمانبردارى از او به روز نجات، اميد آمرزش از درگاه خداوند داريم شبهه دينى ما را توضيح دادى و روشن فرمودى، از جانب ما خدايت پاداش خرسندى و رضوان دهد[٥]

[١] چون اصطلاحات حكمت از سوى امام ٧ به كار برده شده نجده عرض كرده است مى‌بينم استدلال حكيمانه و فلسفى مى‌فرمايى.- م.

[٢] مراد بازگشت از پيكار صفّين است.- م.

[٣] مراد از شيخ در اينجا مرد ميانسال است.- م.

[٤] در پاره‌اى نسخه‌ها به جاى« لمّا الزمت الاشياء اهلها-»،[ لمّا الزمت الاشماء اهلها- و نامها بر حقيقت خود به شايستگانش اطلاق نشده‌] آمده است( كه به تعبير ديگر نزديك است به اين بيان كه: الاسماء تنزل من السّماء- نامها از آسمان فرود آيد، به تقدير.- م.)

[٥] اين روايت را كلينى در الكافى ج ١ ص ١٥٦، نقل كرده و در آن كتاب در مصراع چهارم‌[ جزاك ربّك بالاحسان احسانا- پروردگارت در برابر اين نيكى پاداش نيك دهاد] آمده است.