اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٤٨٣ - روحهاى زندگىبخش
با روح القدس، تمام چيزها را دانستند. با روح ايمان، خداى را پرستيدند و چيزى را شريك او نگرفتند. و با روح قوت، با دشمنان جنگيدند و به كار معاش پرداختند. با روح شهوت، به لذت خوراك، دست يافتند و از راه حلال، با زنان آميزش نمودند. با روح بدن، رفت و آمد و جنب و جوش كردند.
امّا خجستگان و سعادتمندان، مؤمنان حقيقىاند، كه خداوند، چهار روح در آنان نهاده است: روح ايمان، روح قوّت، روح شهوت و روح بدن. بنده، پيوسته به تكميل اين چهار روح مىپردازد. (اين چهار روح را به كار مىگيرد) تا آن گاه كه آهنگ گناه مىكند. چون آهنگ گناه كرد، روح شهوت، گناه را در نظر او مىآرايد و روح قوّت، او را دلير مىكند و روح بدن، او را مىكشاند تا وى را به گناه مىاندازد. چون به گناه آلوده شد، روح ايمان، كاهش مىيابد و ايمان او كم مىشود. حال اگر توبه كرد، خداوند هم با نظر رحمت به وى باز مىگردد.
ممكن است براى بنده بارها اتفاق افتد كه يكى از اين چهار روح، از او كاهش يابد؛ چنانكه خداوند فرموده است: «و از شما كسى هست كه به فروترين [دوران] عمر (پيرى و فرتوتى) بازگردانده شود تا [سرانجام] پس از دانايى، چيزى نداند».
گاهى روح قوّت او، كاهش مىيابد و در نتيجه، نمىتواند با دشمنْ جهاد كند و به كار معاش بپردازد. گاهى روح شهوتش، كاهش مىيابد؛ به گونهاى كه زيباترين دوشيزگان از بنى آدم، بر او مىگذرد و او ميلى بدان نمىيابد. گاهى روح ايمان و روح بدن در او مىماند؛ با روح ايمان، خدا را مىپرستد و با روح بدن، رفت و آمد و جنب و جوش مىكند تا او را فرشته مرگ در رسد.
اما شومان و تيرهبختان، اهل كتاباند كه خداوند، در وصف آنان فرموده: