اين «روح»- همچنان كه از معناى آن آشكار است- مبدأ حيات است؛ يعنى هر زنده جانى، به وسيله آن، داراى احساس و حركتِ ارادى است. اساساً در هر چيزى كه منشأ آثار نيكو و مرغوب است نيز واژه روح، به كار مى‌رود؛ چنانكه علم و دانش را حياتِ جان آدمى دانسته‌اند:

أَوَمَن كَانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَن مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا.[٢] آيا كسى كه [به دل‌] مرده (گمراه) بود پس [به دانش‌] زنده‌اش كرديم و براى او نورى [از علم و معرفت‌] قرار داديم كه بدان در ميان مردم راه مى‌رود، همانند كسى است كه در تاريكى‌هاست و از آن، بيرون شدنى نيست؟

مقصود از «حيات» در اين آيه، هدايت به ايمان است. و گاهى نيز «روح»، قرآن كريم است كه در پرتو آيه‌هاى نورانى‌اش، جانهاى مرده، زنده مى‌شود:

وَ كَذلِكَ اوْحَيْنا الَيْكَ روُحاً مِنْ امْرِنا.[٣] و همچنين از فرمان خويش، روحى (قرآن) را به تو وحى كرديم.

امام سجّاد (ع)، با تعبير «وَ متَعَّنا بِاروْاحِ الْحَياةِ» به اجمال، به روح‌هايى اشاره مى‌كند كه خداوند، آدميان را به اقتضاى مراتب متفاوت وجودى و نقص و كمالى‌اى كه دارند، برخوردار نموده است. حضرت ابوجعفر امام باقر (ع) نيز اين مطلب را به تفصيل مطرح فرموده است. محمد بن حسن صفار در كتاب «بصائر الدرجات» آورده است كه جابر مى‌گويد؛ امام باقر (ع) فرمود:

يا جابِر! انَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ عَلى‌ ثَلاثِ طَبَقاتٍ، وَ أنْزَلَهُمْ ثَلاثَ مَنازِلَ، وَ بَيَّن ذلِكَ في كِتابِهِ حَيْثُ قالَ: «فَأَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ. وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ. وَالسَّابِقُونَ‌

[١] - بقره، آيه ١٥٦

[٢] - انعام، آيه ١٢٢

[٣] - شورا، آيه ٥٢