و همين گونه «يَوْمَ لا يُغْني مَوْلىً عَنْ مَوْ لىً شَيْئاً وَ لاهُمْ يُنصَروُنَ»[١] اقتباس ديگرى است از سخن حق در سوره دخان كه در ادامه آن مى‌گويد: «الّا مَنْ رَحِمَ اللَّه إنّه هُوَ العزِيزُ الرَّحيمُ ... مگر كسى كه خدا بر او رحمت آرد، كه اوست تواناى بى‌همتا و مهربان».

امام (ع)، با اين دو اقتباس كه از سخن خداوند در اين دو سوره كرده است، به آموزه‌اى بسيار عالى در حوزه معارف قرآن و به دنبال آن، «سنّت» يعنى مسئله راقىِ «شفاعت» اشاره فرموده است؛ شفاعت در روزى كه در آن روز، هر كس در گروِ افكار و انديشه‌ها و رفتارهاى اين جهانىِ خويش است، روزى كه به هيچ كس ستم نخواهد شد، و هر كس به كار خود مى‌پردازد و ياراى مددرسانى به ديگرى را ندارد. روزى كه همه آدميان «مِنَ الْاوّلِينَ وَ الْآخِرينَ. از نخستينيان و پسينيانِ» در پيشگاه خداوند، برهنه و عريان ايستاده‌اند و تنها عمل صالح و آرزوى رحمت بيكران خداوند و خشنودى او، به كار مى‌آيد و رهايى از آتش دوزخ و رهانيدن كسانى را كه خداوند اراده كرده است كه آنان را كيفر دهد، در توان كسى نيست؛ مگرآن كسى كه خداى مهربان، بر او رحمت و شفقت آورده است و اذن و اجازه شفاعت را به او داده است.

در اينجا مى‌سزد كه به اقتضاى اين دو آيه كه مورد اقتباس امام سجاد (ع) قرار گرفته است، به اجمال، به مسئله شفاعت پرداخته شود؛ چرا كه مقصود از «رحمت» در «الّا مَنْ رَحِمَ اللَّه» شفاعت است كه ريشه در رحمت گسترده خداوند دارد.

سلطنت و شهريارى، از هر گونه‌اش كه باشد، با همه نهادهاى آن (نهاد قانونگذارى، قضاوت، اجرا (دولت) و ...) مبتنى بر نيازهاى زندگى آدميان در اين جهان است؛ يعنى نيازهاى زندگى و تعامل اجتماعى انسانها سبب گرديده تا چنين نهادهايى به وجود آيند.

از همين رو، چه بسا كالايى را به كالاى ديگر تبديل مى‌كنند و سود و بهره‌اى را فداى سود و بهره بيشتر، و قانونى را جايگزين قانون ديگر مى‌نمايند، بى‌آنكه اين دگوگونى‌ها، بر

[١] - دخان، آيه ٤١