١. فصاحت و بلاغت زبان. متن دعاهاى اسلامى، از جمله صحيفه سجّاديه از زيباترين متون ادبى و هنرى، و عالى‌ترين نثر در زبان، و بهترين نمونه به كارگيرى فصاحت و بلاغت در بيان حقايقِ لطيف و دقايقِ ظريف معارف الهى است. و اين، نشانگر آن است كه پيشوايان دين، به زيبايى و هنر، مشروط به آنكه در خدمت تكامل و تعالى روح انسانى باشد، نه تنها اهمّيت داده‌اند، بلكه خود، تأكيد فراوان به بهره‌گيرى درست و تعالى‌بخش از آن مى‌نمودند.

«همه كائنات و هستى‌ها، از كوچك و بزرگ، بر پايه دقيق‌ترين اصول و نواميس پديده آمده‌اند و بر پايه همان اصول و نواميس، حيات و هستىِ همه ادامه مى‌يابد. آفريننده حكيم، خود چنين قرار داده است. يكى از اين نواميس، تأثير شى‌ء ملايم و متناسب است در نفس انسانى. انسان از هر چيزِ خوب و زيبا و متناسب، خوش مى‌گردد و به سوى آن جذب مى‌شود. يكى از اين چيزها، لفظ فصيح و شيرين و كلام بليغ و متناسب است. اين جعل و آفرينش الهى است كه لفظ خوب، در جانها و دلها مى‌نشيند و اثر مى‌كند. بر عكس، لفظ ناهنجار و كلام غير بليغ، كمترين نقشى و تأثيرى ندارد و خستگى و بيزارى مى‌آورد.

خداوند خود نيز، مطابق ناموس و قانونى كه قرار داده است، عمل فرموده و كتاب خويش، قرآن را، در كامل‌ترين صورت فصاحت و زيبايى و بلاغت، نازل كرده است. قرآن كريم، از نظرگاههاى بسيارى معجره است و مانندناپذير: نور است، علم است، هدايت است، بيان است، تبيان است، شفاست، برهان است، حكمت است، و اختلافى در آن نيست، بلكه رافعِ اختلاف است و جهات كماليه قرآن مجيد، منحصر به فصاحت و بلاغت آن نيست. امّا همه آن جهات و معانى و هدايات، در قالب بليغ‌ترين و بالاترين نوع ممكن سخن، ادا شده است. پس ناموس بلاغت در آن، به حدّ اعلى، رعايت و معمول گشته است.

بدين گونه، قرآن، بجز ديگر جهات و جنبه‌هاى بسيار مهم آن، از نظر لفظ و بلاغت، و زيبايى و فصاحت، و وفور عنصر ادبى در آن، نمونه‌اى مانندناپذير است و رعايت حكمت و بلاغت در آن، اصلى است بنيادى و استوار.

خلفاى خدا در روى زمين (امامان معصوم) نيز از قانون الهى و حكمت بلاغت، پيروى كرده‌اند؛ بلكه اين امر در وجود آنان مفطور بوده است. آنان، همه فصيح بوده‌اند و بليغ و