پس او خود، گواه خويش است؛ چون خورشيد. گواهى فرشتگان و عالمان و صاحبدلان نيز براى خفّاشْ چشمانى است كه توانِ ديدن نور خورشيد را ندارند. و در حقيقت، اين خداوند بود كه در آغازْ خود را به ما نشان داد و ما را به خود فرا خواند: «وَ انْتَ دَلَلْتَني عَلَيْكَ وَ دَعَوتَني الَيْكَ» و به دنبال آن، ذهنها به تكاپو افتادند تا آن حقيقت را دريابند و بر يافته‌هاى خود، جامه استدلال بپوشانند.

توفيق ستايش خداوند و سپاس نعمتهاى او

ستايش خداوند و سپاسگزارى از نعمتهاى انبوهى كه در اختيار آدمى نهاده است و نيز معرفت ستودن او، جملگى از سوى اوست، او خود ما را به گونه‌اى پرداخت كه جز او را نستاييم:

وَ قَضى رَبُّكَ الّا تَعْبدُوا الّا ايَّاهُ.[١] پروردگارِ تو حكم كرد كه جز او را نپرستيد.

و او خود، ما را دلبرده خويش ساخت و ستودنش را بر ما روا داشت و درخت عشق به خود را در جانمان كاريد. اين يك عطيّه‌اى الهى است كه با سرشت ما، در آميخته است.

ناف ما بر مِهرِ او بُبْريده‌اند		عِشقِ او در جان ما كاريده‌اند.[٢]

همان گونه كه خودِ او، خويشتن را به ما شناساند و به سوى خويش فرا خواند و دلبرده خود ساخت، درِ ثنا و ستايش و نيايش و سپاسگزارى را نيز به روى ما گشود و از ما خواست كه او را بستاييم. اين، نعمتى است بس بزرگ و گرانقدر و توصيف‌ناپذير كه خداى محمّد، ما را بدان نواخت، و به راستى اگر چنين توفيقى را نمى‌داد، چه كسى و چگونه و با چه زبانى مى‌توانست او را بستايد و نعمتهايش را شكر بگزارد؟ اوست كه دلْ از ما برده و روى از ما نهان كرده و بازار خويش و آتش ما را تيز كرده است.[٣] و اوست كه‌

[١] - اسراء، آيه ٢٣

[٢] - مثنوى، دفتر دوم، بيت ٢٦٢٢.

[٣] - ديدار مى‌نمايى و پرهيز مى‌كنى بازار خويش و آتش ما تيز مى‌كنى.

( سعدى)