ذهنها ترسيم مى‌شود، براى خداوند، روشن و آشكار است و به آنها آگاهى حضورى دارد، نه حصولى، و هرگاه اراده كند از چيزى آگاه شود، او را مى‌آفريند؛ يعنى اراده دانستن، در خداى دانا، همان آفريدن و هست گردانيدن است:

وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَاءَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ. وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ. أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ.[١] و از روزها (پيروزى‌ها و شكستها) را درميان مردمان مى‌گردانيم [تا آنها را بيازماييم‌] و تا خدا كسانى را كه ايمان آورده‌اند، باز شناسد و از شما گواهانى برگيرد و خدا ستمكاران را دوست ندارد، اگر چه گاهى به ظاهر، پيروز شوند؛ و تا كسانى را كه ايمان آورده‌اند، پاك و ناب گردانَد و كافران را نابود كند. آيا پنداشته‌ايد كه به بهشت در مى‌آييد، حال آنكه هنوز خدا كسانى از شما را كه جهاد كردند و شكيبايان را معلوم نكرده است؟

اينكه خداوند فرموده: «لَيْعلَمَ اللَّهُ الذَّينَ آمَنُوا. تا خدا كسانى را كه ايمان آورده‌اند، باز شناسد»، يعنى تا معلوم سازد و بشناساند، تا آنان كه نمى‌دانند، بدانند و يا اينكه فرمود: «وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الذّينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ. و حال آنكه هنوز، خدا كسانى از شما را كه جهاد كردند و شكيبايان را معلوم نكرده است»، يعنى هنوز معلوم نساخته و نشناسانده است، تا آنان كه نمى‌دانند، بدانند؛ چرا كه ايمان مؤمنان در نهان بود، خواست تا آشكار سازد و آنان را بشناساند. امام على (ع) در تبيين حقيقت آزمايش خداوند مى‌فرمايد:

الا انَّ اللَّهَ قَدْ كَشَفَ الْخَلْقَ كَشْفَةً، لا انَّهُ جَهِلَ ما اخْفَوهُ مِنْ مَصُونِ اسْرارِهِمْ وَ مَكْنُونِ ضَمائِرِهم، وَ لكِنْ لِيَبْلُوَهُمْ ايُّهُمْ احْسَنُ عَمْلًا، فَيَكُونَ الثَّوابُ جَزاءً، وَ الْعِقابُ بَوَاءً.[٢] بدانيد كه خداوند [با آزمونها] از حال درون مردمان، پرده بر گرفت و آن را آشكار ساخت؛ امّا اين نه بدان معناست كه او از رازهاى‌

[١] - آل عمران، آيه ١٤٠- ١٤٢

[٢] - نهج البلاغة، خطبه ١٤٤