أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّموتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ. وَمَا ذلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزيزٍ.[١] آيا نديده‌اى (ندانسته‌اى) كه خدا آسمانها و زمين را به حق آفريده است؟ اگر بخواهد، شما را مى‌برد و آفريده‌اى نو مى‌آورد. و اين، بر خدا دشوار نيست.

جهان، يك نظم مستقل از واقعيّتِ خداوند نيست؛ بلكه در هر لحظه و لمحه از وجودش، به حفظ و حمايت الهى متكى است؛ علاوه بر اين، قوانين و انسجام و نظم آن، همگى از خداوند نشأت مى‌گيرند. انسجام و همسازى حيرت‌انگيز در نظم مخلوق، بازتابى از توحيد است؛ ظهور آن يگانه در جهانِ تعدد و تكثّر. «خداوند» خواسته است كه خورشيد، هر صبح از شرق برآيد و هر شامگاه، در باختر غروب كند، يا مخلوقاتى در هوا بپرند و مخلوقاتى در آب شنا كنند.

هستى، داراى ساختارها و ساحتهاى وجودى متعددى است. به عبارت ديگر، مراتب مختلفى دارد. هستى، از «مبدأ اعلى‌» يا «احَد»، يعنى خداوند، شرف صدور يافته و از مراتب يا عوالم متعددى تشكيل شده كه همان طور كه در فلسفه الهى بدان اشاره شده است، آنها را مى‌توان به «عالم عقول»، «عالم نفوس» و «جهان خاكى» خلاصه كرد. انسان، در جهان خاكى به سر مى‌برد؛ و با اين حال، محاط در مراتب وجودىِ برتر از خود است.

بنا بر تعاليم والاى قرآن مجيد و احاديث متعددى كه مؤيّد اين تعاليم است، خداوند، انسان را از خاك آفريد:

إِنَّ مَثَلَ عِيسَى‌ عِندَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُن فَيَكُون.[٢] داستان عيسى نزد خدا، داستان آدم است. از خاك بساختش و سپس گفت:

«شو!» پس شد.

هُوَ الَّذي خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ.[٣] اوست آن [خداى‌] كه شما را از خاك آفريد.

امام على (ع) فرمود:

[١] - ابراهيم، آيه ١٩- ٢٠

[٢] - آل عمران، آيه ٥٩

[٣] - غافر، آيه ٦٧