لَا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَهُمْ يُخْلَقُونَ وَلَا يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ ضَرّاً وَلَا نَفْعاً وَلَا يَمْلِكُونَ مَوْتاً وَلَا حَيَاةً وَلَا نُشُوراً.[١] آنكه فرمانروايى آسمانها و زمين، از آنِ اوست، و هيچ فرزندى نگرفت و او را هيچ انبازى در فرمانروايى نيست، و هر چيز را بيافريد و آن را اندازه نهاده، اندازه‌اى درست و تمام. و [مشركان‌] به جاى او (خداى يكتا) خدايانى گرفتند كه هيچ چيز نمى‌آفرينند و خود آفريده مى‌شوند، و زيان و سودى براى خويشتن در توان و اختيار ندارند، و نه مرگى و نه زندگانى‌اى و نه برانگيختنى به دست آنهاست.

وَإِنْ مِّنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ.[٢] و هيچ چيزى نيست، مگر آنكه گنجينه‌هاى آن نزد ماست، و آن را جز به اندازه معلوم، فرو نمى‌فرستيم.

اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنثَى‌ وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَى‌ءٍ عِندَهُ بِمِقْدَارٍ.[٣] خدا مى‌داند كه هر مادينه‌اى چه بار دارد و زهدانها چه مى‌كاهد و چه مى‌افزايد؛ و هر چيزى نزد او به اندازه است.

پاره‌اى از آيات قرآن كريم، بيانگر اندازه‌دارى پديده‌هاى جهان‌اند و اينكه هيچ يك از آنها از حدّ و مرز و اندازه خود، فراتر نمى‌روند.[٤]

نكته مهمّ اينكه انسان نيز اگر چه در كارهاى ارادى خويش، مختار است، مشمول همين قانون و اصل كلّى است؛ يعنى توانايى او براى خودسازى و انتخاب راه و چاه، تنها در جهتى مشخّص از زندگى اوست. به تعبير ديگر، توانايى او در همان اندازه و محدوده‌اى است كه «قضا و قدر» الهى براى او معيّن كرده است. خداى تعالى، چنين خواسته كه انسان به تشخيص و به خواست و با انتخاب خود، آينده خويش را، نيك يا بد، زشت يا زيبا، و تابناك يا تيره، بسازد:

[١] - فرقان، آيه ٢- ٣

[٢] - حجر، آيه ٢١

[٣] - رعد، آيه ٨

[٤] - براى نمونه، ر. ك: سوره اعلى، آيه ٣؛ سوره طه، آيه ٥٠ و سوره طلاق، آيه ٣