الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظاً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ.[١] بگو: آيا شما به آن [خدايى‌] كه زمين را در دو روز (دو دوره) آفريد، كافر مى‌شويد و براى او همتايان مى‌سازيد؟ اين است پروردگار جهانيان؛ و در آن كوههايى استوار پديد آورد و در آن، بركت نهاد و روزيهايش را در آن در چهار روز (چهار دوره) به اندازه مقرّر كرد، يكسان و درست براى خواهندگان است. سپس به آسمان پرداخت و آن دودى بود. پس به آن و به زمين گفت؛ خواه يا ناخواه بيابيد. گفتند: فرمانبردار آمديم. آن گاه، آنها را [كه به صورت دود بودند]. در دو روز، هفت آسمان بساخت و در هر آسمانى فرمان آن را وحى كرد، و آسمان دنيا را به چراغهايى (ستارگان) بياراستيم و [آن را از آسيب يا از ورود شياطين‌] نگاه داشتيم اين است [آفريدن و] اندازه نهادنِ آن بى‌همتاى تواناى دانا.

يونس بن عبدالرحمان مى‌گويد از حضرت امام رضا (ع) درباره حقيقت «قَدَر» پرسش كردم. در پاسخ فرمود:

هِىَ الْهِنْدِسَةُ وَ وَضْعُ الْحُدُودِ مِنَ البقاءِ، قال: ثُمَّ قالَ: وَ الْقَضاءُ هُوَ الْابرامُ وَ اقامَةُ الْعَيْنِ.[٢] «قَدَر»، همان طرّاحى و مهندسى و اندازه گيرى پديده‌ها و تعيين مدّت بقا و هنگام فنا و نابودى آنهاست. آن گاه مى‌گويد: امام (ع)، درباره حقيقت «قضا» فرمود: «قضا»، استوار سازى و استحكام و قطعى شدن پديده و به پاداشتن آن است.

از اين آيات و روايت امام رضا (ع) و همچنين سخن امام على (ع) بر مى‌آيد كه هر آفريده‌اى در عرصه هستى، بر وفق حكمت الهى اندازه‌گيرى دقيق شده است، بدان حدّ كه اگر از اندازه تعيين شده فزونى گيرد و يا نقصان يابد، در مصلحت آن آفريده، خللى پديد مى‌آيد و منفعت مقرّر بر هستى آن دگرگون مى‌شود.

بر اين اساس، خداى تعالى با ظرافت و باريك‌بينى ويژه‌اى در همه ذاتيات و اوصاف‌

[١] - فصلت، آيه ٩- ١٢

[٢] - الكافى، ج ١، ص ١٥٨