اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٢٣ - پرسشهايى چند درباره دعا

لا فِى السَّماءِ.[١] پروردگارا! هر چه را پنهان كنيم يا آشكار سازيم، تو مى‌دانى؛ و هيچ چيز در زمين و آسمان بر خدا پوشيده نيست.

امام رضا (ع) فرمود:

انَّ اللَّهَ عِلْمٌ لا جَهْلَ فيه.[٢] به راستى كه خداوند، دانشى است كه نادانى در آن نيست.

اين آيات و روايات و نظير اينها، به تصريح، نسبتِ دادن «بَداء» به معناىِ «ظهور بعد از خفا و آشكار شدن پس از پوشيده بودن» را به حق تعالى ناروا مى‌داند.

مقصود از «بَداء» نزد شيعيان، جز تغيير و دگرگونىِ سرنوشت آدمى به وسيله انجام دادن كارهاى شايسته يا ناشايسته او نيست؛ زيرا انسان در برابر تقدير الهى، ناگزير و مسلُوب‌الاراده نيست، بلكه پس از تقدير مى‌تواند با انجام دادن كارهاى نيك و بد، خود، سرنوشت تقدير يافته‌اش را تغيير دهد، تا آنجا كه حتّى اين تمكّن و توانايى انسان بر تغيير سرنوشت به وسيله كارهاى نيك و بدش نيز بخشى از تقدير الهى است.

به لحاظ اينكه خداوند سبحان، هر روز در كارى است، «كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِى شَأنٍ» و به لحاظ اينكه خواست او بر تقديرش حكم مى‌راند و به لحاظ اينكه بنده موجودى مجبور نيست، بلكه گزيننده و داراى اختيار است، مى‌تواند با انجام دادن كارهاى نيكو سرنوشت و تقدير خود را تغيير داده، از شمارِ نگونبختانِ تيره‌روز به در آيد و در گروهِ سعادتمندان وارد شود؛ همچنان كه مى‌تواند با انجام دادن كارهاى ناشايست، خويشتن را از گروهِ سعادتمندان بيرون كرده، در جمع نگونبختان در آيد. و چون سنّت خداوند در تدبير زندگى آدميان بر اين اساس است كه «آنچه [از نعمتها] كه به گروهى دادند، دگرگون نكند تا آن گاه كه آنچه را در خودشان است، دگرگون كنند»، از اين‌رو، تقدير بنده را دگرگون نمى‌كند، مگر اينكه بنده با انجام دادن كارهاى نيك و بدش، خود تقدير خويش را دگوگون سازد. و اين دگرگونى تقدير خداوند با انجام دادن كارهاى نيك و بد در تضاد و ستيز با تقدير ازلى خداوند نيست، بلكه اين نيز بخشى از تقدير و سنّت اوست. بنا بر اين، خداى‌

[١] - ابراهيم، آيه ٣٨

[٢] - بحار الأنوار، ج ٤، ص ٨٤